دوره و شماره: دوره 7، شماره 4، زمستان 1401، صفحه 1-188 
مقاله پژوهشی

مدل‌سازی و حل مسئله برنامه‌ریزی دروس دانشگاهی با منابع محدود در جهت برقراری حداکثری قیود سخت و نرم

صفحه 1-18

سیده محبوبه مولوی عربشاهی، جواد وحیدی، سمیرا طالبی

چکیده مسئله برنامه‌ریزی دروس دانشگاهی، به ارائه یک جدول زمان‌بندی می‌پردازد که هدف آن، تخصیص دروس به بازه‌های زمانی مختلف در طول هفته و تعیین چینشی از دروس است که ضمن رعایت مقررات آموزشی از نظر مدرس، دانشجو و امکانات دانشگاه قابل قبول و انجام پذیر باشد. در این مقاله سعی شده است، یک مسئله برنامه‌ریزی را مورد بررسی قرار گرفته که همه محدودیت‌های برنامه ریزی و فشرده بودن برنامه درسی، توزیع برنامه دروس در چارچوب زمانی بررسی شده، ترجیحات اساتید، حداقل تعداد روزهای کاری، حداکثر ظرفیت و پابرجایی کلاس‌ها (با هدف حداقل کردن رفت و آمد روزانه دانشجویان بین کلاس‌ها) رعایت شوند. جهت مدل سازی مساله، یک مسئله برنامه‌ریزی ریاضی از نوع غیرخطی عدد صحیح و با ابعاد بزرگ را در نظر گرفته ایم. حل مدل ریاضی به کمک نرم افزارها GAMS انجام و نتایج برنامه ریزی درسی برای ترم دوم کارشناسی ارشد ریاضی کاربردی دانشگاه علم و صنعت در پایان گزارش شده است.

مقاله پژوهشی

انتخاب تأمین‌کنندگان پایدار با استفاده از رویکرد ترکیبی چندمعیاره راف-فازی (مطالعه موردی: شرکت گاز استان کردستان)

صفحه 20-49

سعید ابراهیمی، کامیار چالاکی، هیرش سلطان پناه

چکیده ارزیابی اطلاعات توسط خبرگان اصولا به صورت ذهنی و نادقیق انجام می‌شود و این موضوع در مسئله انتخاب تامین‌کننده نیز صادق است. به‌منظور بهبود و دستیابی به نتایج قابل اتکا، پژوهش حاضر چارچوبی نظام‌مند برای انتخاب تامین‌کنندگان بر مبنای ابعاد پایداری ارایه می‌دهد که در آن یک رویکرد ترکیبی تحلیل سلسله مراتبی و واسپاس راف-فازی را برای انتخاب تامین‌کننده پایدار پیشنهاد می‌کند. اثربخشی روش پیشنهادی از طریق کاربرد آن در انتخاب تامین‌کننده شرکت گاز استان کردستان به‌عنوان مطالعه موردی تشریح شده است. ابتدا با بررسی پژوهش‌های گذشته، معیار‌های انتخاب تامین‌کننده پایدار مشخص می‌شود. پس از غربال‌گری معیار‌های انتخاب تامین‌کننده پایدار توسط خبرگان با روش دلفی فازی، تحلیل سلسله مراتبی مبتنی بر اعداد راف-فازی برای تعیین وزن معیارها استفاده می‌شود. در نهایت، نسخه توسعه‌یافته روش واسپاس یعنی روش واسپاس مبتنی بر اعداد راف–فازی معرفی می‌شود که می‌تواند در محیط تصمیم‌گیری مبهم و عدم‌قطعیت اعمال شود. از این رویکرد پیشنهادی برای رتبه‌بندی تامین‌کنندگان پایدار شرکت گاز استان کردستان استفاده می‌شود.

مقاله پژوهشی

پیش‌بینی رفتار بورس اوراق بهادار با به‌کارگیری اندیکاتورهای تکنیکال، مبتنی بر رویکردهای یادگیری تقویتی عمیق و شبکه‌های کانولوشن مطالعه موردی: بورس اوراق بهادار ایران

صفحه 51-80

آنیتا هادی‌زاده، محمد جعفر تارخ، مجید میرزایی قزاآنی

چکیده این مقاله با استفاده از یادگیری تقویتی عمیق مدلی ارائه می‌کند تا وظایف یک معامله‌گر در بازار بورس ایران را با توجه به سهم‌های نقد شونده مدل‌سازی کند. قیمت سهام به همراه اندیکاتورهای مبتنی بر آن به‌عنوان ورودی به شبکه عصبی کانولوشن وارد می‌شوند.سپس، با استفاده از اندیکاتورهای محاسبه شده، داده‌های قیمت بر اساس تاریخ تطبیق داده می‌شود. به منظور محاسبه میزان تطبیق خروجی محاسبه شده با خروجی مورد انتظار، از تابع هزینه‌ی مجموع مربعات خظا استفاده می‌شود که در فرایند بهینه‌سازی کمینه می‌شود. همچنین با به‌کارگیری مدل‌های کانولوشن به جای جداول Q از بیش برارزش مدل به دلیل وجود داده‌های کم برای آموزش مدل جلوگیری به عمل آمده است. از طرفی با استفاده از اطلاعات موجود در حجم معاملات، از این سیگنال به عنوان نقشی مکمل در پیش‌بینی روند آینده سهم‌ها بهره گرفته شده است. و برای ارزیابی، برتری این مدل نسبت به استراتژی خرید و نگهداری مقایسه شده است.

مقاله پژوهشی

طراحی مدل ریاضی دو سطحی برای مسئله مکانیابی رقابتی با در نظر گرفتن تقاضای کشش‌پذیر

صفحه 82-102

سمیه ملکی، اکبر عالم تبریز، داود طالبی، علیرضا موتمنی

چکیده تصمیم‌گیری درباره مکان با در نظر گرفتن موضوع رقابت در بازار، یک تصمیم راهبردی و بلندمدت محسوب می‌شود. چنانچه در انتخاب مکان، بررسی‌های لازم صورت نگیرد حیات سازمان در بلندمدت تحت تاثیر قرار می‌گیرد. به‌دلیل وجود پیچیدگی‌های موجود در مسائل مکانیابی، ارائه مدل‌های مکانیابی با محدودیت‌های متنوعی روبرو می‌شود. هدف این پژوهش توسعه مدل مکانیابی رقابتی با در نظر گرفتن تقاضای کشش‌پذیر است. برای تحقق هدف، مسئله به‌صورت یک بازی مکان – قیمت تعریف و با استفاده از مدل ریاضی دو سطحی، مدل‌سازی شده است. سطح اول مدل، مکان بهینه را تعیین نموده و از سطح دوم مدل و کاربرد نتایج تعادل نش، قیمت تعادلی به‌دست می‌آید. در این پژوهش، رفتارمشتری به‌صورت احتمالی در نظر گرفته شده و با کمک تابع نمایی مدل‌سازی شده است. به‌دلیل NP- hard بودن مسائل مکانیابی از الگوریتم فراابتکاری برای حل مدل استفاده شده است. برای حل مدل الگوریتم‌های جستجوی ممنوع و شبیه‌سازی تبرید توسعه داده شد و نتایج با کمک تحلیل‌های آماری با یکدیگر مقایسه گردید. نتایج نشان می‌دهد تغییر درآمد مصرف‌کنندگان و یا افزایش عرضه محصولات جانشین، در سودآوری شرکت تازه‌وارد تاثیر داشته و به‌تبع آن، بازی قیمت اهمیت بیشتری خواهد یافت.

مقاله پژوهشی

ارائه یک مدل نوین جهت طراحی یک شبکه زنجیره تأمین پایدار شامل مباحث توسعه یافتگی و تصمیمات زیست محیطی پله ای

صفحه 104-124

مهتاب شرافتی، سمیه نجفی قبادی

چکیده یکی از موضوعات حائز اهمیت در حیطه زنجیره تأمین پایدار که محیط زیست را تحت تاثیر قرار می‌دهد، میزان آلودگی منتشر شده از اجزای زنجیره تامین است. عدم توجه به این مسئله پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی فراوانی در پی خواهد داشت. بنابراین، در این تحقیق به این مهم پرداخته می‌شود. در این مطالعه، مدل نوینی برای طراحی شبکه زنجیره تامین پایدار ارائه می‌گردد که در آن تنها تسهیلات سازگار با محیط‌زیست می‌توانند فعالیت داشته باشند و سایر تسهیلات آسیب‌زا به محیط‌زیست، باید تعمیر و نوسازی شوند. علاوه‌بر‌این، جهت افزایش توسعه یافتگی و بهبود وضعیت معیشتی و اجتماعی مردم، در مدل پیشنهادی، مکان احداث تولیدکننده از میان مناطق کمتر توسعه یافته با پتانسیل رشد بیشتر انتخاب می‌گردد. برای محاسبه پتانسیل رشد مناطق معیارهایی مانند نزدیکی به کشورهای همسایه با GDP بالاتر، نرخ بیکاری، تعداد معادن و غیره در نظر گرفته شده و با تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره یکپارچه می‌گردند. روش شناسی این پژوهش به این صورت است که ابتدا با روش‌های تصمیم‌گیری، برای هر منطقه امتیازی محاسبه شده و سپس مساله با این امتیازها بهینه سازی می-گردد. در واقع، مدلسازی پیشنهادی شامل دو مرحله محاسبه امتیاز پتانسیل رشد هر منطقه با تکنیک‌های تصمیم گیری چند معیاره و سپس فرموله بندی مسأله شبکه زنجیره تأمین پایدار است. در پایان، عملکرد مدل پیشنهادی و کاهش اثرات زیست محیطی برای بهبود پایداری سیستم‌های لجستیک در یک مطالعه موردی بررسی و نشان داده می‌شود. جهت اعتبارسنجی مدل، چند تحلیل حساسیت متفاوت ارائه می‌گردد. نتایج تجزیه‌و‌تحلیل محاسباتی نشان-دهنده کارایی و اثربخشی مدل است.

مقاله پژوهشی

بهینه سازی مسئله زمان‌بندی سبز جریان کارگاهی ترکیبی به همراه سیستم ارسال بسته‌ای

صفحه 126-155

محمد رستمی، امیر صبری پور

چکیده با افزایش رقابت بین تولیدکنندگان در جهت پاسخ به نیازهای مشتریان، برنامه ریزی فرآیندهای تولیدی در قالب زنجیره های تامین پیچیده تر شده اند. تولیدکنندگان از یکسو به منظور ایجاد مزیت رقابتی ناچار به تولید با کمترین هزینه می باشند. از سوی دیگر الزامات زیست محیطی و توجه به تولید پایدار سبب توجه بیشتر به مصرف انرژی در سیستم های تولیدی شده است. در این پژوهش برای اولین بار مسئله زمانبندی سبز در محیط جریان کارگاهی ترکیبی به همراه سیستم ارسال بسته‌ای سفارش ها برای مشتریان مورد بررسی قرار می گیرد. بدین منظور یک مدل برنامه ریزی خطی عددصحیح دو هدفه ارائه می گردد. هدف اول مسئله مینیمم کردن مجموع هزینه مربوط به مجموع زمان های تکمیل کارها و هزینه های ارسال بسته ای می باشد. هدف دوم به دنبال مینیمم کردن مصرف انرژی است. مدل ریاضی با کمک روش محدودیت اپسیلون تک هدفه شده و تعدادی مسئله تصادفی با کمک آن مورد ارزیابی و تحلیل همه جانبه قرار می گیرد و تاثیرگذاری توجه به مصرف انرژی بر زمانبندی تولید سفارش ها ارائه می گردد. همچنین با توجه به NP-hard بودن مسئله، جهت حل مسائل بزرگ، از یک الگوریتم MOTLBO استفاده شده است.

مقاله مروری

بررسی نقش ابعاد تاریخی سازمان در تصمیم مدیران برای اجرای تغییرات استراتژیک؛ مروری نظام‌مند

صفحه 157-188

محمد جوادی، اسدالله کردنائیج، سید حمید خداداد حسینی، اسدالله گنجعلی

چکیده پژوهش حاضر با هدف ارائه تصویری جامع از نقش ابعاد تاریخی سازمان در تصمیم مدیران برای اجرای تغییرات استراتژیک، به مرور نظام‌مند این حوزه پرداخته است؛ برای گردآوری داده، مقالات موجود در بازه زمانی1990 تا 21 ژانویه 2021 بررسی شد و در نهایت با اعمال شیوه‌نامه پژوهش، 84 مقاله انتخاب گردید که نقش ابعاد تاریخ سازمانی را ذیل چهار بعد «ساختار تاریخی قدرت تصمیم گیری»، «مراحل چرخه عمر سازمانی»، «هویت تاریخی و تجربه سازمانی» و «فرهنگ سازمانی» معرفی می‌کردند؛ در این تحلیل که با روش تحلیل مضمون صورت گرفته نقش «ساختار تاریخی قدرت تصمیم گیری» دارای مولفه‌های «روند جانشینی مدیرعامل»، «استقلال مدیرعامل و حمایت از تغییر»، «گستره سرمایه انسانی و اجتماعی هیئت مدیره»، «عمق سرمایه انسانی و اجتماعی هیأت مدیره»، «قدرت هیأت مدیره» و «ساز و کارهای نظارتی و حکمرانی»، نقش «مراحل چرخه عمر سازمانی» دارای مولفه‌های «اندازه کوچک»، «اندازه بزرگ تأمین کننده منابع تغییر»، «مزیت ناشی از مقیاس»، «سن پایین سازمان» و «مرحله معرفی و بلوغ در چرخه عمر»، نقش «هویت تاریخی و تجربه سازمانی» دارای مولفه‌های «خلاء هویتی در اثر تغییر»، «روایت‌ها و جهت‌گیری‌های رسمی و غیررسمی مشوق تغییر»، «تجربه تغییر موفق»، «عادت سازمان به تغییر» و «لزوم تغییر در سخنرانی‌های رسمی، گزارش‌ها و اخبار سازمانی» است و در نهایت نقش «فرهنگ سازمانی» دارای مولفه‌های «غلبه گفتمان تغییر»، «فراموشی سازمانی»، «تشریفات، آداب و رسوم، داستان‌ها و افسانه‌های موجود در سازمانی» و «جو سازمانی حامی» می‌باشد. برای هر کدام از مولفه‌های مورد اشاره، تفصیلاً شاخص‌هایی در نظر گرفته شد.