دوره و شماره: دوره 1، شماره 4، زمستان 1395، صفحه 1-189 
مقاله پژوهشی

ارائه مدل بهینه‌سازی فازی جهت ‌طراحی شبکه جمع‌آوری و انتقال پساب شهری برای مصارف کشاورزی در شرایط عدم‌قطعیت (مطالعه موردی: استان تهران)

صفحه 1-24

حجت احمدی کرد، سعید یعقوبی، احمد محمدی

چکیده در این مقاله یک مدل بهینه سازی فازی جهت طراحی شبکه، شامل مکان‌یابی تصفیه‌خانه فاضلاب و حوضچه ذخیره و نیز تخصیص بهینه پسآب تصفیه شده به مناطق کشاورزی ارائه شده است. در ابتدا مدلی پایه جهت مشخص کردن تصمیمات استراتژیک مکانیابی و تصمیمات تاکتیکال تخصیص برای حالت قطعی ارائه شده وسپس این مدل با در نظر گرفتن عدم قطعیت در پارامترهای مسأله با استفاده از رویکرد فازی توسعه داده شده است. به علاوه این مقاله با در نظر گرفتن کیفیت‌های متفاوت پساب، به ارائه رویکرد جدید در استفاده از پساب در کشاورزی برای افزایش سلامت محصول و کاهش آلودگی‌های میکروبی پرداخته است. درنهایت برای اعتبارسنجی مدل، مطالعه موردی استان تهران که داده‌های آن برگرفته از سازمان جهاد کشاورزی و شرکت آب منطقهای تهران میباشد مورد بررسی و تحلیل حساسیت قرار گرفته است. نتایج نشان می دهد که با افزایش تعداد تسهیلات تعداد لوله ارتباطی نیز افزایش می‌یابد ولی چون طول آن‌ها کاهش می یابد در نتیجه توازنی نسبی میان مجموع هزینه تأسیس آن‌ها برای حالات مختلف برقرار است.

مقاله پژوهشی

مدل سازی ساختاری تفسیری عوامل مؤثر در ارزیابی اثرات زیست محیطی توسعه محصول سبز (مطالعه موردی: ارزیابی و انتخاب طرح محصول سبز در صنعت لوازم بهداشتی استان قزوین)

صفحه 25-44

رویا پرهیزکاری، صفر فضلی

چکیده امروزه محیط ‌زیست به طور فزاینده‌ای به مسأله‌ حیاتی و بسیار مهم برای همه اقشار مردم چه در جایگاه مشتری و چه در جایگاه تولیدکننده تبدیل شده است. هدف اصلی این پژوهش ارائه روشی جهت ارزیابی اثرات زیست‌محیطی محصول بهداشتی برای شناسایی و توسعه محصول سبز می‌باشد. این پژوهش برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری ISM)) و نوعی رویکرد تصمیم‌گیری فازی شامل تحلیل توسعه‌ای فازی (EA) و TOPSIS سلسله‌مراتبی فازی استفاده می‌کند. همچنین از خبرگان صنعت لوازم بهداشتی استان قزوین به منظور شناسایی معیارهای مؤثر و کلیدی در ارزیابی اثرات زیست‌محیطی، شناسایی و توسعه محصول سبز بهره می‌برد. یافته‌ها نشان می‌دهد که طرح (2) محصول شوینده عملکرد محیطی بهتری نسبت به طرح (1) در چهار مرحله چرخه عمر دارد. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده مدیران شرکت‌های تولیدکننده محصولات بهداشتی استان قزوین باید به‌ منظور کاهش اثرات زیست‌محیطی محصولات شوینده خود، هفت معیارکلیدی مذکور در پژوهش را در برنامه‌ریزی برای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و تولید محصول بهداشتی سبز مد نظر قرار دهند. همچنین با مطالعه بیشتر در انتخاب روش مناسب ارزیابی اثرات زیست‌محیطی، محصولات سبز را شناسایی و از ورود محصولات بهداشتی ناسازگار با محیط ‌‌زیست به بازار جلوگیری نمایند.

مقاله پژوهشی

ارائه مدل برنامه ریزی تولید سبز در صنعت خودرو (مورد مطالعه: شرکت ایران خودرو)

صفحه 45-69

محمود دهقان نیری، محسن خدابخش، امیرحسین امامیان

چکیده جهان امروز با مسائلی چون گرم شدن زمین، انواع آلودگی ها، افزایش مقدار گازهای گلخانه ای و ... مواجه است که این مسائل می‌تواند منجر به تهدید حیات بشر شود. بنابراین استراتژی های مربوط به حفظ محیط زیست به عنوان یکی از مهمترین اولویت‌های سازمان‌ی مد نظر قرار گرفته است. در این راستا سازمان‌ها علاوه بر سودآوری و کسب مزیت رقابتی، در جهت از بین بردن ضایعات، کاهش انرژی مصرفی، تولید گازهای گلخانه‌ای، مواد شیمیایی خطرناک و یا به عبارت دیگر تولید سبز تلاش می کنند. مقاله حاضر با هدف ارائه یک مدل ریاضی تولید سبز، پس از تشریح مدل به منظور تصمیم‌گیری و انتخاب استراتژی مناسب تولید سبز برای محصولات منتخب شرکت ایران خودرو بکارگرفته شده است. در این مدل تمامی ابعاد تولید سبز اعم از کاهش مصرف انرژی، مواد آلاینده محیط زیستی و آلودگی ناشی از بهره‌برداری محصول در قالب یک مدل برنامه‌ریزی آرمانی درهم آمیخته شده‌اند. نتایج حاصل از اجرای مدل در افق برنامه‌ریزی 5 ساله، تولید محصولات سبزتر مانند پژو 206 و پارس با حداکثر ظرفیت و تولید سایرمحصولات را با حجم کمتر حاصل نموده است.

مقاله پژوهشی

تحلیل پویای مسئله حوادث رانندگی در ایران: رویکرد پویایی‌شناسی سیستم‌ها

صفحه 71-99

مسعود ربیعه، محمد مهدی کرمی، مصطفی ضیایی، عزیزالله یعسوبی، هدایت سالاری

چکیده عواملی چون گسترش پدیده شهرنشینی، استفاده رو‌به‌رشد از وسایل‌نقلیه و صنعتی شدن موجب افزایش تصادفات رانندگی شده‌است. مسئله تصادفات رانندگی در ایران یک معضل جدی است و ایران جزء کشورهایی است که آمار بالایی از مرگ ناشی از تصادفات رانندگی را به خود اختصاص می‌دهد. با نگاه پویا به مسئله مذکور در ایران و بررسی متغیر‌های مهمی مثل تعداد تلفات سالیانه ناشی از تصادفات می‌توان به اهمیت موضوع بیشتر پی برد. به‌طور کلی مسئله تصادفات رانندگی دارای ابعاد گوناگونی است و دارای پیچیدگی‌های خاص خود است. در این راستا و در این تحقیق با استفاده از رویکرد پویایی‌شناسی سیستم، در ابتدا پس از بیان مسئله پویا، با توجه به پیشینه و مصاحبه‌های صورت گرفته چهار دسته عامل اصلی به عنوان عوامل یا متغیر های مهم و اثر گذار شناسایی شدند. بر اساس این چهار عامل اصلی، مدل علی- معلولی استخراج و سپس این مدل به مدل انباره– جریان تبدیل شد. در ادامه اعتبار سنجی مدل بررسی و مدل در فضای نرم افزار Vensim شبیه سازی گردید. در پایان سه سیاست پیشنهادی روی مدل شبیه سازی گردید که نتایج آن نشان از بهبود قابل توجه رفتار سیستم در خصوص متغیر‌های اصلی دارد.

مقاله پژوهشی

مکان‌یابی سلسله‌مراتبی هاب در شبکه‌های حمل‌ونقل چندوجهی با در نظر گرفتن الزامات سرویس‌دهی

صفحه 101-115

امیرحسین صفرقلی، جواد بهنامیان

چکیده هدف مسائل مکان‌یابی هاب، برقراری جریان در شبکه‌های توزیع به بهترین شکل ممکن است.در بیشتر این مسائل، فرض شده است که جریان بین گره‌ها حداکثر از دو هاب عبور می‌کند، در حالی‌که در دنیای واقعی محموله‌ها ممکن است در طول مسیر خود از تعداد هاب‌های بیشتری بگذرند که در این حالت استفاده از مدل‌های مکان‌یابی هاب سلسه‌مراتبی ضروری به نظر می‌رسد.از طرف دیگر یکی از مسائل مهم در شبکه‌های حمل‌ونقل، تحویل به موقع کالا و افزایش سطح خدمت‌دهی است. بدین منظور طراحی شبکه‌های چندوجهی که در آنمی‌توان از شیوه‌های مختلف جاده‌ایی، ریلی، هوایی و دریایی استفاده نمود، توسعه یافته است در این پژوهش‌ یک مدل غیرخطی به منظور مکانیابی هاب سلسله‌مراتبی در شبکه‌های چندوجهی با در نظر گرفتن الزامات سرویس‌دهی و حل آن با نرم‌افزار بهینه‌سازی گمز پیشنهاد شده است. نتایج حاکی از آن است که مدل پیشنهادی منجر به افزایش قدرت تصمیم‌گیری در انتخاب مسیرهای حمل‌ونقل، کنترل زمان‌های تحویل و افزایش سطح خدمت‌دهی خواهد شد.

مقاله پژوهشی

ارائه یک مدل ریاضی چند هدفه برای مساله زمان بندی پروژه تحت شرایط محدودیت منابع و حل آن با استفاده از الگوریتم‌های فراابتکاری کرم شب تاب و تبرید شبیه‌سازی شده

صفحه 117-142

سعید غفوری، محمدرضا تقی زاده یزدی

چکیده زمان بندی پروژه با در نظر گرفتن محدودیت منابع از جمله مسائل با ادبیات غنی در حوزه تحقیق در عملیات و مدیریت پروژه است. تاکنون مقالات و کتب بسیاری در این زمینه به چاپ رسیده است که دو دلیل عمده بر این امر می‌توان برشمرد: نخست آنکه این مسائل بسیار متنوع هستند و دیگر اینکه با توجه به NP-Hard بودن این مسائل، محققین همواره به دنبال راه حل های کاراتر برای حل این مسایل بوده اند.این پژوهش به منظور ارائه مدلی چند هدفه با در نظر داشتن انواع روابط پیش نیازی و همچنین سنجش کارایی الگوریتم کرم شب تاب در حل مسائل RCPSP انجام شده است. از اینرو ابتدا یک مدل ریاضی دو هدفه شامل زمان و هزینه با در نظر گرفتن روابط پیش‌نیازی کلی، جهت زمان‌بندی پروژه های استاندارد با محدودیت منابع ارائه شده است و سپس با استفاده از الگوریتم‌ فراابتکاری کرم شب‌تاب ترکیب شده با یک الگوریتم ابتکاری جواب‌های پاره تو برای مساله در نرم افزار متلب نسخه R2014a بدست آمده است و همچنین جهت سنجش کارایی الگوریتم کرم شب تاب، مساله با الگوریتم تبرید شبیه سازی‌شده نیز حل شد که نتایج به دست آمده حاکی از عملکرد مطلوب الگوریتم کرم شب تاب و عملکرد قابل قبول تبرید شبیه سازی شده در حل مساله فوق الذکر در مقایسه با بهترین جواب‌های موجود برای مسائل استاندارد تاکنون می باشد.

مقاله پژوهشی

بهینه سازی سبد سهام با تلفیق تحلیل پوششی داده‌ها و روش تصمیم‌گیری هورویتز

صفحه 143-165

مهشید گودرزی، کیخسرو یاکیده، غلامرضا محفوظی

چکیده مسئله بهینه‌سازی سبد سهام یکی از جذاب‌ترین مسائل مالی و سرمایه‌گذاری است. منظور از بهینه‌سازی سبد سهام، تعیین شرکت‌ها و میزان سهمی است که یک سرمایه‌گذار می‌تواند خریداری نماید به گونه‌ای که از منافع سرمایه خود استفاده کرده و از خطرات آن اجتناب نماید. از نقطه‌نظر ریاضی مدل مارکوویتز مهمترین مدل بهینه-سازی سبد سهام است. علی‌رغم اهمیت این مدل، می‌توان آن را به جهت اتکا بر بازده تاریخی، که لزوما منعکس‌کننده وضعیت واقعی شرکت نیست، مورد انتقاد قرار داد. این پژوهش را می‌توان از معدود پژوهش‌هایی طبقه بندی کرد که بازده تاریخی شرکت‌ها را مبنای تصمیم‌گیری برای بهینه‌سازی قرار نمی‌دهند.
این پژوهش با استفاده از تکنیک تحلیل پوششی داده‌ها و روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره به حل مساله بهینه-سازی می‌پردازد. در گام اول نسبت‌های مالی مناسب به‌عنوان ورودی و خروجی در تحلیل پوششی داده‌ها به‌کار گرفته می‌شوند و پس از آن با استفاده از وزن‌های بهینه به محاسبه کارایی متقاطع برای هرواحد می‌پردازد. در ادامه از ماتریس کارایی متقاطع به‌عنوان یک ماتریس تصمیم، تعبیر شده که براساس آن می‌توان شرکت‌ها، را گزینه قلمداد کرد و با معیارهای متعدد مورد ارزیابی قرار داد. بر این مبنا و براساس تفسیری که از کارایی متقاطع ارائه می‌شود روش‌های تصمیم‌گیری بیشینه کمینه، بیشینه بیشینه و هورویتز به‌عنوان روش بهینه‌سازی سبد سهام به کار گرفته می‌شوند و در پایان عملکرد سبد‌های پیشنهادی با روش‌های فوق با دو شاخص شارپ و جنسن بررسی می‌شوند. نتایج پژوهش نشان از موفقیت سبد پیشنهادی روش بیشینه بیشینه و برخی از سبدهای پیشنهادی روش هورویتز نسبت به سبد بازار دارد.

مقاله پژوهشی

تبیین مؤلفه های تأثیرگذار در ساختار تولید در کلاس جهانی در صنعت خودرو

صفحه 167-186

حسینعلی نقیبی، حسن فارسیجانی، مسعود کسایی، مصطفی زندیه

چکیده چکیده
هدف این مقاله طراحی و تبیین مدل تولید در کلاس جهانی (WCM) در صنعت خودرو با استفاده از تکنیک مدل-سازی ساختاری تفسیری (ISM) است. مدل تولید در کلاس جهانی، سازمان را قادر می‌سازد فعالیت و رقابت خود را در گستره جهانی دنبال نماید و این مهم تحقق نخواهد یافت مگر اینکه عملکرد سازمان در تطابق با بهترین‌های صنعت در کلاس جهانی قابل ارزیابی و رقابت باشد. این مدل مرکب از هشت رکن اصلی و بیست و سه رکن فرعی می‌باشد که در قالب ارکان فنی – تکنیکی و مدیریتی طبقه‌بندی شده و تبلور یافته است. ارکان اصلی مدل شامل؛ فرآیندهای کسب و کار، انعطاف‌پذیری، تکنولوژی و ابزارهای الکترونیکی، مدیریت زنجیره تأمین الکترونیکی، توسعه محصول جدید، سرمایه انسانی، استراتژی‌های رقابتی تولید و ارزیابی عملکرد هستند. علیرغم اینکه هر یک از ارکان، اعم از اصلی و فرعی، در ساختار مدل تأثیرگذاری منحصربفردی دارند اما هیچکدام به تنهایی قادر نخواهند بود سازمان را در جهت دستیابی به هدف اصلی (تولید در کلاس جهانی) یاری نماید، بنابرین به منظور ایجاد یکپارچگی ارکان از تکنیک مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) استفاده شده است. روش نمونه‌گیری، هدفمند غیرتصادفی است و انتخاب نمونه آماری از میان خبرگان و متخصصین انجام گرفته و نتیجه پژوهش بصورت نمودار مدل با استفاده از شبکه تعاملات ارکان اصلی و فرعی (ابعاد و شاخص‌ها) ترسیم شده است که مسیر دستیابی سازمان به تولید در کلاس جهانی را نشان می‌دهد. ضمناً روش‌های مختلف نگاشت شناختی تکنیک ISM در این تحقیق مورد توجه واقع شده است.