دوره و شماره: دوره 6، شماره 1، بهار 1400، صفحه 1-229 
مقاله پژوهشی

نگاشت توسعه خدمات مهندسی جدید در شرکت های مشاوره پروژه با دیدگاه سیستمی

صفحه 1-20

عظیم زارعی، رضا بهبود، طه جعفری

چکیده بخش خدمات به صورت مستقیم و غیر مستقیم سهم قابل توجهی از تولید ناخالص ملی را به خود اختصاص می دهد. در این بین خدمات مهندسی مشاور یکی از مهم ترین بخش های ارائه دهنده خدمات در صنایع گوناگون است که به دلیل پویایی، عدم اطمینان و رقابت روزافزون جهانی، توسعه مستمر آن برای پاسخگویی به نیازهای مشتریان ضرورتی اجتناب ناپذیر دارد. شناسایی چالش ها و چگونگی توسعه خدمات مهندسی مشاور به کمک نگاشت شناختی مبتنی بر روش سودا با تاکید بر یافتن مراحل فرایند خلق خدمت مهندسی جدید، تعیین عوامل مؤثر بر این فرایند و نحوه بازاریابی خدمت خلق شده هدف اصلی پژوهش حاضر است. جامعه آماری پژوهش را متخصصین صاحب نظر در زمینه شرکت های مهندسین مشاور پروژه تشکیل می دهند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب گردیدند و از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته داده های تحقیق جمع آوری شد. یافته های بدست آمده یازده گام برای ایجاد خدمت مهندسی جدید و پنج عامل اصلی تأثیرگذار بر این فرایند را مشخص کرد. رویکرد بازاریابی خدمت مهندسی جدید نیز مبتنی بر راهبرد STP تبیین شد. اعتبارسنجی یافته ها مبتنی بر معیارهای منتخب مربوط به پژوهش های کیفی انجام گرفت که نتایج دلالت بر سطح قابل قبول روایی و پایایی دارد.

مقاله پژوهشی

ارزیابی اثربخشی و کارایی هزینه سیستم های شبکه ای، مطالعه موردی: شعب بانک

صفحه 22-42

فرانک حسین زاده سلجوقی، الهام ذاکر هرفته

چکیده یکی از موثرترین عوامل موفقیت مدیران برای پیشرفت و توسعه سازمان‌ها، توجه به اثربخشی سازمان و ارزیابی اقتصادی آن است. صنعت بانکداری از بخش‌های بسیار مهم در هر سیستم اقتصادی است. سیستم بانکی برای تأمین مالی اقتصادی باید عملکردی کارا و اثربخش داشته باشد. دراین مقاله روشی جدید برای ارزیابی کارایی هزینه و اثربخشی، با درنظرگرفتن فرایند درونی و بخشهای داخلی شعب بانک همچنین تعامل و ارتباط بین آنها پیشنهاد شده است. مدل ارائه شده می‌تواند میزان استفاده مطلوب از منابع موجود در هر بخش را تعیین نماید. ضمن تحلیل ویژگی‌های مدل پیشنهادی، تاثیر ارتباط بین بخش‌ها بر اثربخشی هزینه تعیین شده‌است، که این ارتباط در دو حالت ارتباط آزاد و ثابت مورد بررسی قرار گرفته و با یکدیگر مقایسه شده‌اند. با استفاده از مدلها، ارزیابی کارایی و اثربخشی هزینه 26 شعبه بانک تجاری ایران دو حالت بازده به مقیاس ثابت (CRS) و متغیر (VRS) انجام شده و مقایسه نتایج دو حالت ارائه شده است. نتایج نشان می دهند یک شعبه که در هردو بخش داخلی آن دارای کارایی هزینه باشند، الزاما اثربخش هزینه نخواهند بود. این مدل با شناسایی عوامل غیراثربخش در شعب بانکی می تواند اطلاعات دقیقتری در اختیار مدیران برای تصمیم گیری قرار دهد.

مقاله پژوهشی

مسئله مسیریابی وسایل نقلیه چند انباره با تحویل چندمرحله‌ای و محدودیت تردد: الگوریتم جستجوی همسایگی متغیر

صفحه 44-64

مصطفی حاجی خانی، جواد بهنامیان

چکیده هدف از حل مساله مسیریابی وسایل نقلیه، یافتن مسیری مناسب با در نظر گرفتن شرایط موجود در مساله حمل ‌و نقل است. در این مساله، در نظر گرفتن شرایط مسیریابی با چند انبار به همراه اعمال محدودیت تردد برخی وسایل نقلیه در برخی مسیرها، شرایطی کاملا واقعی و پیچیده را بوجود خواهد آورد. از طرفی در مواردی نیز لازم است با چندین بار ملاقات، تقاضای مشتریان تحویل داده شود. به این منظور در این تحقیق سعی شده با در نظر گرفتن همزمان شرایط چند انباره بودن، امکان تحویل چندمرحله‌ای و محدودیت تردد، سعی گردیده است تا شرایط مساله مسیریابی تا حد زیادی به مسائل دنیای واقعی نزدیک گردد. در این مقاله، پس از ارائه یک مدل ریاضی، مساله در ابعاد کوچک با استفاده از حل کننده سیپلکس حل شده است. در ادامه و از آنجائیکه مساله مورد بررسی در دسته مسائل NP-Hard می‌باشد، برای حل آن در ابعاد بزرگتر، الگوریتم جستجوی همسایگی متغیر پیشنهاد گردیده است. در پایان نیز برای اعتبار سنجی و بررسی کیفیت الگوریتم پیشنهادی، از الگوریتم شبیه‌سازی تبرید استفاده شده است. نتایج محاسباتی حاصل نشان می‌دهد که الگوریتم پیشنهادی از نظر زمان و کیفیت حل دارای عملکرد مناسبی است.

مقاله پژوهشی

مسیریابی- مکان‌یابی زنجیره تأمین فرآورده‌های خونی در شرایط وقوع بحران زلزله با در نظر گرفتن میزان ریشتر زلزله (نمونه پژوهش: شهر تهران)

صفحه 66-90

میثم کرمی پور، محمد علی افشار کاظمی، عزت الله اصغری زاده، عادل آذر

چکیده زنجیرة تأمین خون یکی از بخش‌های استراتژیک نظام سلامت می‌باشد. خون به عنوان یک مسئلة حیاتی و بسیار مهم، که در زمان وقوع زلزله تقاضای آن به ‌شدت افزایش پیدا می‌کند، شناخته می‌شود. تأمین خون کافی، به خصوص در شرایط اضطراری، چالشی بزرگ است. مکان‌‌یابی مناسب پایگاه‌های اهداء خون در مدیریت عرضه نقش به سزایی دارد. در این مقاله، مسئلة مسیریابی- مکان‌یابی زنجیرة تأمین فرآورده‌های خونی در شرایط وقوع بحران زلزله، با در نظر گرفتن میزان ریشتر زلزله (نمونة پژوهش: شهر تهران)، مورد مطالعه قرار گرفته است. اهدف این مقاله عبارتند از: کمینه کردن هزینه‌ها و زمان ارسال فرآورده‌های خونی، مکان‌یابی مراکز خون‌گیری و مراکز درمانی موقت و مسیریابی فاز توزیع. در این مقاله از روش اقلیدسی و الگوریتم کوتاه‌ترین مسیر جهت تعیین مسیر وسایل نقلیه و برای مکان‌یابی از نرم‌افزارهای Arc Map و Arc Gis استفاده شده است. نتایج حاکی از آن است که برای کاهش هزینه‌ها باید پایگاه‌هایی نزدیک به مراکز خون برای احداث انتخاب شوند و با توجه به مطلوبیت، اهداکنندگان به پایگاه‌های نزدیک تخصیص ‌یابند تا مطلوبیت بیشتری کسب کنند و مراکز درمانی موقت باید در مناطق مناسبی تأسیس شوند تا حداکثر آسیب‌دیدگان پوشش‌دهی شوند. همچنین نتایج نشان داد که کاربران زنجیرة تأمین فرآورده-های خونی، با توجه به تعیین مسیرهای امن، قادر به تصمیم‌گیری صحیح خواهند بود.

مقاله پژوهشی

موازنه زمان-هزینه-کیفیت در شبکه‌های PERT با استفاده از شبکه‌ عصبی و الگوریتم-های تکاملی

صفحه 92-122

احمد یوسفی هنومرور، مقصود امیری، لعیا الفت، علیرضا ناصر صدرآبادی

چکیده از اهداف مهم هر پروژه زمان، هزینه و کیفیت می‌باشند. امروزه، ذی‌نفعان هر پروژه به دنبال کاهش هزینه‌های کل پروژه همزمان با کاهش زمان و افزایش کیفیت پروژه می‌باشند. این مسئله پژوهشگران را به سوی توسعه مدل‌هایی که عامل کیفیت را به مدل‌های قبلی موازنه هزینه -زمان می‌افزاید، هدایت می‌کند. در این مقاله یک مدل موازنه زمان – هزینه – کیفیت با سه تابع هدف، کمینه کردن زمان ختم پروژه، کمینه کردن هزینه کل پروژه و بیشینه کردن کیفیت کل انجام فعالیت‌ها در یک شبکه PERT با فعالیت‌های چند حالته مورد بررسی قرار گرفت. بعد از ارائه مدل ریاضی مناسب، بر اساس یک طرح آزمایش برای سطوح ممکن هر متغیر تصمیم تعیین گردید. سپس با استفاده از فرایند شبیه‌سازی، مقادیر تصادفی متغیرهای تصمیم و متغیرهای پاسخ در هر بار اجرا حاصل و با به کارگیری شبکه‌های عصبی، یک مدل شبکه عصبی برقرار گردید. برای حل این مدل، از آنجا که مسئله مورد نظر در مقوله NP-hard قرار می‌گیرد، از دو الگوریتم NSGA-II و MOPSO استفاده گردید. برای ارزیابی کارایی مدل، مسائل مورد نظر در یک شبکه PERT با مقیاس‌های کوچک، متوسط و بزرگ آزمایش شد. پارامترهای این دو الگوریتم فراابتکاری به وسیله روش تاگوچی تنظیم و نتایج به دست آمده بر مبنای پارامترهای تنظیم شده نشان داد که الگوریتم NSGA-II نسبت به MOPSO عملکرد بهتری دارد

مقاله پژوهشی

طراحی مدل علی و تحلیل معیارهای زیست محیطی در صنعت فولاد با رویکرد نگاشت شناختی فازی (FCM)

صفحه 124-146

امید گلشن تفتی، سید حیدر میرفخرالدینی، داوود عندلیب اردکانی، حبیب زارع احمدآبادی

چکیده آلودگی‌های زیست‌محیطی، یکی از تهدیدهای جدی برای گرمایش جهانی و سلامتی انسان‌ها است و اغلب صنایع به ‌ویژه صنعت فولاد، از منابع آلوده‌کننده محیط‌زیست به ‌شمار می‌روند، بنابراین کاهش و کنترل میزان آلودگی ناشی از این صنعت در مطالعات اخیر اهمیت ویژه‌ای یافته است. بدین‌جهت، هدف از پژوهش حاضر، شناسایی معیارهای زیست‌محیطی صنعت فولاد یزد به ‌منظور ارائه مدل علّی و تحلیل روابط بین آن‌ها است. در این پژوهش، نخست با مطالعه ادبیات موضوعی با بهره‌گیری از رویکرد تحلیل محتوا، معیارهایی که تعداد تکرار آن‌ها خیلی کم بودند از لیست حذف‌شده و به منظور بومی‌سازی و شناسایی معیارهای اجرایی‌تر با خبرگان صنعت فولاد مصاحبه صورت گرفته و 36 معیار نهایی زیست محیطی انتخاب‌شده ‌است. جهت جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه استفاده شد که روایی و پایایی آن نیز تأیید گردید. درنهایت، برای بررسی شدت روابط و نحوه تأثیرگذاری معیارها و طراحی مدل از رویکرد نگاشت شناختی فازی بهره گرفته‌شده و هر یک از معیارها در چارچوب این مدل مورد تحلیل قرار گرفته است. بر این اساس، معیارهای بازاریابی سبز، طراحی زیست‌محیطی و عملکرد زیست‌محیطی به ترتیب بیشترین تأثیرگذاری و معیارهای بازاریابی سبز، انبار و ساختمان سبز و عملکرد زیست‌محیطی به ترتیب بیشترین تأثیرپذیری را در این صنعت دارند.

مقاله پژوهشی

طراحی مدل آرمانی- فازی برای بهینه‌سازی هزینه‌ و مسافت وسایل نقلیه در زنجیره تامین چهار سطحی حلقه بسته با استفاده از الگوریتم مورچگان

صفحه 148-169

سجاد جلالی فر، رضا احتشام راثی، علی محتشمی

چکیده در دنیای پر رقابت کنونی، زنجیره تامین حلقه بسته در راستای بازیافت محصولات به یک چالش اساسی تبدیل شده است. سیستم بازیافت به دلیل پوشش قوانین و کاهش آلودگی‌ زیست‌محیطی، افزایش توان اقتصادی با ایجاد مشاغل جدید و توانایی بازیابی ارزش محصولات برگشتی، از جایگاه ویژه‌ای در زنجیره تامین برخوردار است. هدف این پژوهش، طراحی مدل آرمانی- فازی برای بهینه‌سازی هزینه‌ و مسافت وسایل نقلیه در زنجیره تامین چهار سطحی حلقه بسته است. در این پژوهش، نخست عوامل موثر در لجستیک معکوس شناسایی و برای طراحی مدل پژوهش چندهدفه به دلیل وجود اهداف مختلف، مدل ریاضی آرمانی- فازی با هدف کمینه‌‌سازی هزینه و مسافت ارائه گردید. مدل لجستیک حلقه بسته به دلیل قرارگیری در گروه مسائل NP-Hard، با روش‌های گرادیان مبنا به‌راحتی قابل‌ حل نبوده، از این‌رو جهت بهینه‌سازی از الگوریتم مورچگان استفاده ‌شده است. درنهایت پس از اجرای مدل پژوهش، هدف به حداقل رساندن هزینه، مقدار عضویت بالاتری نسبت به هدف مسافت داشته و مدیران نیز باید توجه ویژه‌ای به این هدف داشته باشند.

مقاله پژوهشی

طراحی شبکه زنجیره تأمین پت با تقاضای وابسته به قیمت: الگوریتم فراابتکاری با روش نمایش تطبیق یافته

صفحه 171-199

احسان یادگاری، اکبر عالم تبریز، مصطفی زندیه، فریبا صلاحی، امیر دانشور

چکیده در ایران صنعت بازیافت پت نوپاست و گرچه به تازگی شکل گرفته اما به دلیل برگشت اقتصادی مناسب، افراد و شرکت‌های زیادی به این صنعت روی آورده‌اند. ایجاد ساختار مناسب در شبکه توزیع و جمع‌آوری این محصولات می‌تواند زمینه مناسب جهت کاهش مصرف آن و در عوض استفاده از کالاهای دوست‌دار محیط زیست را فراهم آورد. مقاله حاضر به ارائه یک مدل برنامه-ریزی خطی عدد صحیح آمیخته برای طراحی شبکه زنجیره تأمین می‌پردازد که در آن تقاضای مشتریان وابسته به قیمت عرضه‌شده از سوی مراکز توزیع است. در مدل ارائه‌شده به دو روند اصلی جهانی در این صنعت توجه شده است: 1-اقتصادی کردن جمع‌آوری و بازیافت بطری، 2-هزینه‌دار کردن مصرف بطری‌های پلاستیکی.
در ادامه از الگوریتم بهینه‌سازی یادگیری و آموزش برای حل مدل پیشنهادی بهره جسته‌ایم. ازآنجایی‌که این الگوریتم برای روش‌های نمایش پیوسته معرفی‌شده و روش نمایش مورداستفاده این مقاله روش اولویت محور و گسسته است، اصلاحاتی برای تطبیق این الگوریتم با روش اولویت محور صورت گرفته است. درنهایت عملکرد این الگوریتم ازلحاظ کیفت جواب‌ها و سرعت همگرایی با دو الگوریتم فراابتکاری دیگر مقایسه می‌شود.

مقاله پژوهشی

تحلیل پوششی داده‌ها با داده‌های گمشده

صفحه 201-229

بهمن فصیحی، حسین عزیزی، زینب قلیزاده گزور

چکیده داده‌های گمشده در کاربردهای تحلیل پوششی داده‌ها یک بیماری مزمن محسوب می‌شوند. خیلی از ‏اوقات، متغیرهای مهم ورودی یا خروجی پوشش ناکامل دارند و یا اینکه واحدهای تصمیم‌گیری همه‌ی ‏آمارهای لازم را گزارش نمی‌کنند. بنابراین، مقادیر گمشده در ورودی‌ها و خروجی‌ها را نمی‌توان با ‏مدل‌های اصلی تحلیل پوششی داده‌ها مورد بررسی قرار داد. در این مقاله، روش‌هایی را برای پیدا کردن ‏داده‌های گمشده در حالتی که داده‌ها قطعی هستند، ارائه می‌کنیم. در این مقاله پس از تشریح مفاهیم ‏ضروری داده‌های گمشده، برخی از روش‌های جانهی داده‌های گمشده که موجب کاهش پیچیدگی تحلیل ‏داده‌ها می‌شود تشریح می‌شود. روش‌های مختلفی برای جانهی داده‌های بی‌پاسخ موجود است از جمله ‏روش‌های گوناگون جانهی ساده و جانهی چندگانه. این مقاله نخستین کوشش سیستماتیک برای ‏بهره‌مندی از داده‌های حاوی مقادیر گمشده با بهره‌مندی از رویکردهای آماری در ‏DEA‏ است. به طور ‏خاص، بررسی می‌کنیم که اگر درایه‌های خالی را در مجموعه‌ی داده‌ها نگه داریم و یک مقدار عددی خاص ‏به آن‌ها اختصاص دهیم، چه اتفاقی می‌افتد. برای نشان دادن طرز کار روش‌های پیشنهادی، از این روش‌ها ‏برای ارزیابی مجموعه‌ای از مدارس متوسطه‌ی دولتی یونان که برخی دارای مقادیر گمشده در ورودی ‏یا خروجی هستند، بهره‌مندی خواهد شد.‏