دوره و شماره: دوره 7، شماره 2، تابستان 1401، صفحه 1-253 
مقاله پژوهشی

مدلسازی یکپارچه برنامه‌ریزی و زمانبندی تولید و نگه‌داری تعمیرات در محیط جریان کارگاهی ترکیبی

صفحه 1-27

ایمان رستگار، جواد رضائیان، ایرج مهدوی، پرویز فتاحی

چکیده یکپارچه‌سازی زمانبندی و برنامه‌ریزی تولید از تصمیمات مهم در هر سازمان تولیدی است که منجر به افزایش اثربخشی مدیریت عملیات می‌شود. تصمیمات بلندمدت برنامه‌ریزی تولید (تعیین مقدار تولید، سطح موجودی و غیره) و تصمیمات کوتاه مدت عملیاتی زمانبندی (ترتیب پردازش کارها و عملیات نت) تاثیر دوطرفه و مستقیم بر یکدیگر دارند. در این مقاله مدل ریاضی جدیدی برای تصمیم‌گیری همزمان برنامه‌ریزی و زمانبندی تولید با هدف حداقل کردن مجموع هزینه‌ها، زمان و دیرکرد در محیط جریان کارگاهی ترکیبی ارائه می‌شود. مفهوم نت ناکامل و در نظر گرفتن چند نوع منبع نگهداری تعمیرات در مدل پیشنهادی ارائه شده است. دو الگوریتم تکاملی فراابتکاری چندهدفه مبتنی بر الگوریتم جستجوی هماهنگی و روش حل دقیق اپسیلون-محدودیت برای حل مدل پیشنهادی ارائه شده است که فضای حل تصمیم‌گیری را به روشی مستمر جستجو می‌کنند. بدین منظور نمونه مسائلی مرتبط با مقاله پیشین ارائه شد و از سه معیار عملکردی تعداد حلهای پارتو، متوسط فاصله ایده‌آل و پراکندگی حلهای نامغلوب برای مقایسه نتایج حاصل از الگوریتمهای فراابتکاری استفاده شد. نتایج نشان دهنده مزایا و اثربخشی روشهای استفاده شده در تعیین جواب بهینه پارتو برای مسائل بهینه‌سازی است.

مقاله پژوهشی

تخمین کارایی فرایندهای دومرحله‌ای با استفاده از مدل اندازه دامنه تنظیم شده کاملا فازی و شرایط مکمل زاید قوی

صفحه 29-51

سیدمحمد فخرموسوی، علیرضا امیرتیموری، سهراب کردرستمی، محسن واعظ قاسمی

چکیده در دهه های اخیر، موضوع ارزیابی عملکرد، یکی از موضوعات مورد علاقه ی شرکت ها و مدیران کارخانجات بزرگ بوده است. مدل اندازه دامنه تنظیم شده (RAM) در تحلیل پوششی داده ها، یک مدل غیرشعاعی است که برای ارزیابی عملکرد واحدها استفاده می شود. با توجه به حضور شاخص‌های نادقیق در بسیاری از بررسی‌ها، در این مقاله یک مدل اندازه دامنه تنظیم شده کاملا فازی با شرایط مکمل زائد قوی را برای یافتن سیستم‌های دومرحله‌ای کارا در یک مجموعه مرجع ارایه داده و آن را در ارزیابی خطوط هوایی به کار می بریم. با توجه به اینکه یک مدل شبکه ی چند هدفه اندازه دامنه تنظیم شده کاملا فازی با شرایط مکمل زائد قوی داریم، در نتیجه با استفاده از روش لکزیکوگراف، مدل پیشنهادی را ارائه می نمائیم. همچنین آن را با مدل اندازه دامنه تنظیم شده در شبکه ی پایه ای مقایسه می کنیم. در انتها مدل را با استفاده از داده های چهارده ایرلاین ایرانی پیاده سازی می نمائیم.

مقاله پژوهشی

رویکرد ترکیبی نوین بر پایه تحلیل پوششی داده‌های DFM با خروجی نامطلوب و تحلیل خوشه‌ای جهت ارزیابی توسعه پایدار کشورها

صفحه 53-86

فاطمه زمزم، حبیب زارع احمدآبادی، علیرضا ناصر صدرآبادی، علی مروتی شریف‌آبادی

چکیده تحلیل کارایی کشورها در زمینه توسعه پایدار با توجه ویژه به انتشار گازهای گلخانه‌ای، می‌تواند کمک شایانی به سیاست‌گذاری توسعه منطقه‌ای و جهانی نماید. پژوهش حاضر با ارائه یک مدل DFM با خروجی‌های نامطلوب به ارزیابی عملکرد کشور ایران و 38 کشور OECD می‌پردازد. مقایسه تغییرات میزان افزایش در خروجی‌ و کاهش در ورودی‌های جهت کارا شدن واحدهای تصمیم‌گیری در مدل‌های DFM و CCR از اهداف این پژوهش است .بر اساس بررسی ادبیات و پیشینه پژوهش نهاده‌های نیروی کار شاغل، کل مصرف انرژی اولیه و تشکیل سرمایه ناخالص به‌عنوان ورودی، نهاده تولید ناخالص داخلی (GDP) به‌عنوان خروجی مطلوب و نهاده مجموع انتشار گازهای گلخانه‌ای به‌استثنای LULUCF به‌عنوان خروجی نامطلوب درنظرگرفته شده‌است. در نهایت نتایج نشان داد که کشورهای ناکارا جهت رسیدن به مرز کارا باید بیشترین تغییر را در نهاده ورودی کل مصرف انرژی اولیه و کمترین تغییر را در نهاده خروجی مطلوب (GDP) ایجاد کنند لذا توجه به مدیریت مصرف انرژی و پرداختن به آن می‌تواند در کارا شدن کشورهای ناکارا و دارای عملکرد ضعیف در پایداری زیست‌محیطی، نظیر ایران مؤثرتر باشد همچنین تحلیل‌ها نشان داد که در ایران جهت بهبود وضعیت پایداری، سیاست‌گذاران باید بیشترین توجه خود را معطوف به کاهش مصرف انرژی، افزایش سطح بهره‌وری نیروی کار، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و در نهایت بهبود بهره‌وری سرمایه‌گذاری و GDP ‌نمایند. بر مبنای روش تحقیق اشاره‌شده، به مقایسه دو شیوه مدل‌سازی ارزیابی کارایی کشورها در زمینه توسعه پایدار پرداخته‌شده است و مزیت‌های مدل DFM نسبت به CCR مورد تحلیل قرار گرفته‌است.

مقاله پژوهشی

تبیین الگوی تصمیم‌گیری مصرف‌کننده مبتنی بر علوم شناختی و رفتاری با بهره گیری از روش فراترکیب

صفحه 88-109

مهسا سلسبیل، عطاءا.. رفیعی آتانی، علی بنیادی نائینی

چکیده تصمیم‌گیری از مهم‌ترین جنبه‌های زندگی فردی و اجتماعی هر شخصی است. فهم تصمیم‌گیری مصرف‌کننده یک موضوع پراهمیت برای گروههای مختلف مانند سیاستگذاران، مدیران، تولیدکنندگان و بازاریابان است. عصر حاضر دوره رشد و گسترش علوم شناختی و رفتاری است. در حال حاضر تبیین رفتار مصرف‌کننده با رویکرد علوم شناختی و رفتاری دارای حجم زیادی از اطلاعات است که انجام پژوهشهای ترکیبی که عصاره اطلاعات را به صورت نظام‌مند و علمی پیش روی پژوهشگران قرار دهد و یک مدل جامع ارائه دهد، دارای اهمیت است. این پژوهش با هدف احصاء مؤلفه‌های تاثیرگذار بر تصمیمگیری و رفتار صرف‌کننده مبتنی بر علوم شناختی و رفتاری انجام شده است. پژوهش حاضر از نوع پژوهشهای توصیفی و از نظر هدف از نوع تحقیقات بنیادی است. این پژوهش با به کارگیری روش فراترکیب و با استفاده از نرم افزار2020 Maxqda و نرم افزار Excel به تجزیه و تحلیل 130 تعداد از تحقیقات انجام شده بین سالهای1959 تا 2021 در حوزه رفتار مصرف‌کننده پرداخته است. جامعه آماری شامل تمام پژوهشهای معتبر داخلی و خارجی موجود در پایگاههای در دسترس پژوهشگر بوده است. تحلیل نهایی داده ها منجر به استنتاج مجموعه‌ای مرتبط از مفاهیم، مقولات و زیرمقولات شده است. حاصل این تحقیق شامل 3 تم و 16 مقوله موثر در تصمیم‌گیری بود که ارکان الگو را شکل میدادند. پرتکرارترین مولفه‌های موثر بر تصمیم مصرف‌کننده، اهداف مصرف‌کننده در اتخاذ تصمیمات، انواع رفتار مصرف‌کننده و انواع مدلهای تصمیم‌گیری مصرف‌کننده نیز در بخش نتایج تبیین شده‌اند. این پژوهش دارای نوآوری در روش و محتوا در حوزه رفتار مصرف‌کننده است.

مقاله پژوهشی

ارزیابی ادراک عمومی از نسل پنجم ارتباطات سیار از طریق تحلیل احساسات کاربران شبکه اجتماعی توییتر

صفحه 111-135

یاسمن عالی خانی، آمنه خدیور، فاطمه عباسی

چکیده با توسعه ارتباطات سیار و ظهور نسل پنجم، افزایش سرعت و قابلیت‌های اینترنت به عنوان توانمندساز اینترنت اشیا، تغییراتی را در زندگی و کار روزمره افراد ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، مسائل زیست‌محیطی، احتمال بیماری-زایی و تردید در تحقق ویژگی‌های متصور وجود دارد که امروزه مورد بحث فراوان است. اکثر تحقیقات به ابعاد فنی و توسعه‌ای توجه داشته‌اند، در حالی که از منظر علوم اجتماعی، پذیرش فناوری جدید و از دیدگاه بازاریابی، رضایت مصرف کننده می‌تواند برای ارائه‌دهندگان خدمات مهم باشد. بر این اساس، هدف از این مطالعه بررسی درک کاربران شبکه اجتماعی توییتر به عنوان یک بستر میکروبلاگینگ در مورد نسل پنجم ارتباطات سیار با استفاده از روش‌های یادگیری ماشینی و تحلیل احساسات می‌باشد. از این رو، مجموعه‌ای از بیش از 40000 توییت در این زمینه از طریق رابط کاربری توییتر گردآوری شد و مدل شبکه عصبی بازگشتی با دقت 79 درصد ایجاد شد. در نهایت مدل‌سازی موضوع به روش آنالیز تشخیصی خطی برای تعمیق بیشتر انجام شد. نتایج نشان می دهد که اگرچه نارضایتی از کیفیت ارائه شده، هزینه و پوشش نسل پنجم ارتباطات سیار، نگرانی های بهداشتی، شایعات مربوط به کووید19 با نسل پنجم وجود دارد، اما همچنان افراد بیشتری نسبت به آینده این فناوری در زمینه‌های مختلف مانند اینترنت اشیا و هوش مصنوعی خوش بین هستند.

مقاله پژوهشی

پیش‌بینی قیمت سهام با ارائه مدلی ترکیبی با استفاده از تحلیل مؤلفه‌های اصلی و تئوری مجموعه‌های راف

صفحه 137-167

محمدرضا مهربان پور، عادل آذر، مجید شهرامی بابکان

چکیده در این پژوهش، با ترکیب روش‌های تحلیل مؤلفه‌های اصلی و مجموعه‌های راف، مدلی به منظور پیش‌بینی قیمت سهام ارائه شده است. به این منظور، با استفاده از داده‌های قیمتی شرکت ایران خودرو، ابتدا تعدادی از شاخص‌های تکنیکال محاسبه شدند. به منظور کاهش بعد ماتریس تصمیم، به روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی، متغیرهایی جدید به گونه‌ای انتخاب شدند که حداکثر ویژگی‌های داده‌های اولیه حفظ شود. از این متغیرها در ماتریس تصمیم، به عنوان مؤلفه‌های شرطی استفاده می‌شود و متغیر تصمیم، نوسان قیمت سهم در روز بعد می‌باشد. داده‌ها به روش‌های مختلف گسسته‌سازی و به دو دسته یادگیری و کنترل تقسیم شدند. سپس با استفاده از تئوری مجموعه‌های راف بر روی داده‌های یادگیری، قواعد تصمیم استخراج و اعتبار آنها بر روی داده‌های کنترل، ارزیابی شد. نتایج به دست آمده از مدل ترکیبی با نتایج حاصل از مدل مجموعه‌های راف مقایسه شد. با بررسی ضرایب متغیرهای اولیه در عامل‌های جدید این موضوع مهم قابل نتیجه‌گیری است که با حفظ بخش عمده خواص داده‌های اولیه، پنج متغیر اولیه قابل کاهش به دو عامل جدید بوده و قابلیت نام‌گذاری دارند که این موضوع نقش مهمی در کاهش تعداد قواعد تصمیم و ملموس بودن استفاده از آنها دارد. درصد پیش‌بینی‌های صحیح قواعد استخراج شده از مدل ترکیبی نسبت به مدل رقیب یعنی مدل مجموعه‌های راف، بیشتر و تعداد قواعد کمتر می‌باشد. به منظور بررسی استحکام مدل، داده‌های بازه سال‌های 1398-1383 شرکت ایران خودرو و همچنین داده‌های سالیانه بانک صادرات ایران مورد بررسی قرار گرفتند که نتایج با یافته‌های قبلی مطابقت داشتند.

مقاله پژوهشی

ارائه مدلی برای شبیه سازی عوامل موثر بر نرخ جذب مشتری با رویکرد پویایی سیستم در سازمان مورد مطالعه : بانک سپه

صفحه 169-192

جواد فغانی، سید محمد زرگر، غلام حسن شیردل، نازنین پیله وری

چکیده امروزه توانایی جذب مشتریان جدید در سازمان های مختلف به یک مزیت رقابتی تبدیل شده است. به این منظور سازمان‌ها می‌بایست راه حلی برای مسئله کاهش تقاضا، از طریق جذب مشتریان جدید در نظر بگیرند که بتوانند با توجه به آن، مشتریان فعلی را حفظ و مشتریان جدید را جذب کنند. بنابراین در این پژوهش از مبانی و مولفه‌های پویایی سیستم‌ها برای بررسی عملکرد بانک سپه در این زمینه استفاده شد. استفاده از مدلسازی پویایی سیستم‌ها برای مسئله جذب مشتریان در یک موسسه مالی از نوآوری های این پژوهش محسوب می‌گردد. بدین منظور از 11 شاخص اصلی عملکرد سازمان که از ادبیات پژوهش استخراج گردید بهره گرفته شد. در مدل ارائه شده ارتباط ساختاری و میزان اهمیت هریک از متغیرها توسط افراد خبره مشخص شد. سپس با استفاده از مفاهیم پویایی سیستم‌ها تاثیر این عوامل بر نرخ جذب مشتری از طریق بانک و نرخ جذب مشتری از طریق تبلیغات در قالب نمودارهای علت و معلول نمایش داده شد. سپس برای تبیین کارکرد مدل پیشنهادی، متغیرهای پژوهش در قالب سه سناریو بررسی شدند تا میزان اثرگذاری هریک در شرایط مختلف مشخص شود. در نهایت نیز با توجه به دیاگرام جریان ارائه شده و سناریوهای پیشنهادی، مشخص شد که با بکارگیری سناریو بهینه، نرخ جذب مشتری از طریق روابط تبیین شده مدل در حدود 20 درصد افزایش پیدا میکند. نتایج بدست آمده در این پژوهش میتواند مبنایی برای تبیین استراتژی‌های جذب مشتری در بانک سپه قرار بگیرد.

مقاله پژوهشی

ارائه مدلی برای تحلیل شبکه‌های اجتماعی پویا با استفاده از پویایی‌شناسی سیستم‌ها

صفحه 194-217

میلاد هاشمی، شهرام علی یاری، هاتف فتوحی

چکیده یکی از مشکلات سازمان‌ها، عدم تشخیص به‌موقع تغییرات گسترده نظیر بحران‌ها است. شناسایی این تغییرات و تصمیم‌گیری درخصوص آنها همواره با تاخیر همراه است. یکی از راه‌های تشخیص بحران در سازمان‌ها، بررسی و تجزیه و تحلیل شبکه اجتماعی کارکنان سازمان است. مدل‌هایی که تاکنون در این خصوص مورد استفاده قرار گرفته‌اند عموما مبتنی بر گراف بوده و از فرض عدم تجانس میان گره‌ها استفاده کرده‌اند. چنین مدل‌هایی به‌دلیل ماهیت ایستایی گراف‌ها قابلیت مدل‌سازی رفتارهای پویا را ندارند. تاکنون مطالعه‌ای در مورد رویکرد پویایی‌های‌ سیستم در تحلیل رفتار شبکه‌های اجتماعی در طول زمان یافت نشده است. به منظور پر کردن این شکاف تحقیقاتی، در مقاله حاضر، با استفاده از چارچوب پویایی‌شناسی سیستم‌ها به مدل‌سازی شبکه اجتماعی پویا با در نظر گرفتن رفتار عدم تجانس گره‌ها پرداخته شده است. در این روش، برای شبیه‌سازی رفتار جمعی گره‌ها و برجسته کردن تصادفی بودن شبکه‌های اجتماعی پویا از معادلات دیفرانسیل تصادفی استفاده شده است. این مدل‌سازی در نرم‌افزار ونسیم شبیه‌سازی شده است. به‌منظور اعتبارسنجی مدل ارائه شده، این مدل‌سازی بر روی شبکه ارتباطات شرکت انرون ارزیابی شده است. در ادامه با بررسی سناریوهای شبیه‌سازی و متغیرها مشخص شد نرخ تلاطم یا انحراف استاندارد داده‌ها، متغیر اهرمی در شبکه‌های اجتماعی است. نتایج این تحقیق الگویی از رفتار شبکه‌های اجتماعی در شرایط مختلف را در اختیار تصمیم‌گیرندگان و برنامه‌ریزان قرار می‌دهد.

مقاله پژوهشی

رویکرد ترکیبی روش بهترین-بدترین آرمانی خطی و طبقه‌بندی چند شاخصه برای تشکیل سبد سهام

صفحه 219-253

میر سید محمد محسن امامت، مقصود امیری، محمدرضا مهرگان، محمدتقی تقوی فرد

چکیده در چهار دهه اخیر تصمیم‌گیری چند شاخصه همواره یک حوزه فعال پژوهشی و کاربردی بوده است. آنچه تا به امروز بیشتر بدان پرداخته شده است توسعه یا بکارگیری تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند شاخصه برای رتبه‌بندی گزینه‌های موجود بوده است. اما حیطه تصمیم‌گیری چند شاخصه فقط به این نوع مساله محدود نمی‌شود و مسائل طبقه‌بندی را نیز در بر می‌گیرد. هدف از پژوهش حاضر پیشنهاد رویکردی ترکیبی متشکل از روش‌های بهترین-بدترین آرمانی خطی و یک روش نوین طبقه‌بندی چند شاخصه به منظور تشکیل سبد سهام در بازار بورس اوراق بهادار تهران است. در این مطالعه وزن شاخص‌های موثر بر انتخاب سبد سهام در طی یک فرآیند تصمیم‌گیری گروهی با استفاده از روش بهترین-بدترین آرمانی خطی تعیین شدند. سپس با استفاده از روش پیشنهادی طبقه‌بندی چند شاخصه، سبد سهام تشکیل شد. روش پیشنهادی قادر است ترجیحات تصمیم‌گیرنده نظیر دامنه تعداد سهام‌های موجود در سبد سهام و یا محدودیت‌هایی نظیر حداکثر تعداد سهام از هر صنعت را در نظر بگیرد. در این مطالعه نتایج بدست آمده از روش پیشنهادی با روش‌های تاپسیس‌سورت و ویکور‌سورت مقایسه شد. نتایج بدست آمده دقت بالای روش پیشنهادی را نشان داد و سبد سهام تشکیل شده توسط روش پیشنهادی به طرز قابل توجهی سودآورتر از روش‌های دیگر بود. رویکرد پیشنهادی در این پژوهش را می‌توان در سایر مسائل دنیای واقعی که ماهیت طبقه‌بندی دارند نیز بکار گرفت.