دوره و شماره: دوره 6، شماره 4، زمستان 1400، صفحه 1-283 
مقاله پژوهشی

ارائه مدلی بمنظور پیش‌بینی کارایی شعب بانک تحت شرایط عدم قطعیت مبتنی بر رویکرد SDEA-PCA و شبیه‌سازی مونت‌کارلو

صفحه 1-33

علی یعقوبی، صفر فضلی

چکیده امروزه نیاز به استفاده از سیستم‌های اندازه‌گیری کارایی در صنعت بانکداری نوین به طور فزاینده‌ای آشکار شده است. بنابراین لازم است کارایی بانک‌ها پیش‌بینی شود تا بتوان در تصمیم‌گیری های آتی، رشد اقتصادی آنها را رصد کرد. بدین جهت، این مقاله مدل یکپارچه جدیدی جهت پیش‌بینی کارایی شعب در صنعت بانکداری نوین براساس تحلیل پوششی داده‌های تصادفی (SDEA) و روش تحلیل مولفه‌های اصلی (PCA) در فضای پویا با لحاظ بازدهی نسبت به مقیاس متغیر برای شعب طراحی می‌نماید. همچنین به جهت مواجهه با عدم قطعیت در پیش‌بینی کارایی، ورودی‌ها و خروجی‌های شعب در مدل ارائه شده بصورت متغیرهای تصادفی فازی مثلثی با توزیع نرمال طراحی شده‌اند. در این مطالعه برای حل مدل پیشنهادی، از شبیه‌سازی مونت‌کارلو و الگوریتم‌های فراابتکاری استفاده شده است. در نهایت بمنظور ارزیابی عملکرد و دقت مدل یکپارچه پیشنهادی، یک مطالعه موردی مبتنی بر شاخص‌های بانکداری نوین جهت پیش‌بینی کارایی دوره مالی آتی شعب ارائه و نتایج تجزیه و تحلیل شده است.

مقاله پژوهشی

طراحی سیستم‌ توصیه‌گر محصولات شوینده بر مبنای تحلیل احساسات فازی

صفحه 35-53

مجید بهروان، محمدرضا معتدل، عباس طلوعی اشلقی، رضا رادفر

چکیده امروزه شبکه‌های اجتماعی به عنوان محلی برای ارائه نظرات کاربران نسبت به موضوعات مختلف از جمله محصولات مصرفی تبدیل شده‌است و این نظرات به منبعی ارزشمند برای تحلیل احساسات و استخراج انتظارات مشتریان از محصولات تبدیل شده‌است. این موضوع فرصت مناسبی را برای شرکت‌ها جهت بازطراحی محصولات خود بر اساس نظرات کاربران فراهم کرده‌است. در این پژوهش برای ارائه توصیه به واحدهای طراحی محصولات شوینده، از تحلیل احساسات مشتریان و مصرف‌کنندگان این محصولات در شبکه‌های اجتماعی استفاده کرده‌ایم. بیش از 4200 مورد از نظرات کاربران شبکه اجتماعی توئیتر بر اساس موضوع پژوهش در سال 2019 استخراج و در مرحله پیش‌پردازش متون پالایش و تگ‌گذاری شدند و پس از طی این مرحله با بکارگیری منطق فازی و مدلیابی‌موضوعی به تحلیل احساسات پرداخته شده است. مدلیابی موضوعی را به منظور یافتن ویژگی‌های مورد اشاره در نظرات برای داشتن رویکردی بهتر در واحدهای طراحی محصولات بکار بردیم و از منطق فازی برای استحصال میزان قطبیت نظرات به 5 دسته بسیار‌مثبت، مثبت، خنثی، منفی و بسیار منفی استفاده کرده‌ایم. نتایج بدست‌آمده از تحلیل احساسات در مدل پژوهش با استفاده از ماتریس آشفتگی مورد ارزیابی قرار گرفت و صحت 86.15% حاصل شد.
در این پژوهش از زبان و کتابخانه های پایتون برای جمع‌آوری، پالایش و تحلیل اطلاعات استفاده گردید.

مقاله پژوهشی

ارایه یک مدل دوسطحی برای برنامه ریزی تعهد واحدهای نیروگاهی در ایران با هدف کاهش انتشار گازهای گلخانه ای

صفحه 55-74

حمیدرضا حداد، محمدرضا تقی زاده یزدی، مصطفی زندیه، جلیل حیدری دهویی، حسین رضوی حاجی آقا

چکیده مدیریت بهینه تولید و توزیع انرژی الکتریکی در زمره مهمترین مسائل کشورهای در حال توسعه و زمینه ساز ایجاد بستری جهت توسعه پایدار کشورها می باشد. به دلیل وجود محدودیت ها و تکنولوژی های گوناگون و همچنین وجود عوامل متعدد در فرآیند تولید و توزیع، در نظر گرفتن کلیه عوامل تحت یک بستر در قالب یک مدل یک سطحی، مسئله را از شرایط واقعی دور می‌سازد. بدین منظور در این مقاله به ارایه یک مدل دو سطحی پرداخته شده است که در آن سطح رهبر، شرکت مدیریت شبکه برق ایران )به عنوان متولی برنامه ریزی تولید و توزیع در سطح دولتی( و سطح پیرو مجموعه ای از بهره برداران نیروگاه ها به منظور تولید برق می‌باشند. تابع هدف سطح رهبر شامل کمینه نمودن هزینه های توزیع برق تولید شده و انتشار گازهای گلخانه ای و همچنین تابع هدف سطح پیرو شامل کمینه کردن هزینه های سوخت مصرفی و راه اندازی واحد های نیروگاهی می باشد. با توجه به پیچیدگی حل مدل ارایه شده برای حل آن از روش فراابتکاری شبیه سازی تبرید استفاده شده است. نتایج این پژوهش قابل استفاده برای مدیریت بهتر شبکه برق ایران می باشد

مقاله پژوهشی

یک روش تسریع یافته برای مساله برنامه ریزی هندسی با محدودیت های معادلات رابطه فازی دو قطبی با عملگر ماکزیمم-ضرب

صفحه 76-100

سمانه علیان نژادی، علی عباسی ملایی

چکیده در این مقاله، مساله مینیمم سازی یک تابع هدف هندسی با توان تک جمله ای با محدودیت های معادلات رابطه فازی دو قطبی با عملگر ترکیبی ماکزیمم-ضرب مورد مطالعه قرار می گیرد. این مقاله قصد دارد که با ساده سازی مساله، کران پایین تابع هدف آنرا بهنگام کند و الگوریتمی برای یافتن کران بالای ابتدایی برای مقدار هدف بهینه مساله براساس کران پایین ابتدایی (یا بهنگام شده) آن طراحی کند. سپس، یک روش شاخه و کران اصلاح شده براساس این کران برای حل مساله فوق توسعه می دهیم. یک الگوریتم کارا برای حل مساله با توجه به الگوریتم فوق و روش شاخه و کران توسعه یافته طراحی خواهیم کرد. با توجه به کران بالا و پایین پیشنهاد شده، روش شاخه و کران توسعه یافته تعداد گره های خیلی کمتری را برای پیدا کردن جواب بهینه بررسی می کند. از اینرو، میزان محاسبات بطور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد. در پایان، یک مثال عددی برای توضیح الگوریتم و کارایی آن ارایه می شود.

مقاله پژوهشی

ساختاردهی مسئله تعارضات بین سازمانهای بیمه گر و بیمارستان ها با ترکیب رویکردهای تئوری درام و استراتژی مذاکره و بازتاب مفاهمه

صفحه 102-129

مهدی عابدینی، تورج کریمی، عادل آذر، فرزانه خسروانی

چکیده اصلاح ساختار نظام سلامت تغییرات زیادی را با هدف بهبود این نظام ایجاد کرده است. از جمله آن می توان به طرح تحول نظام سلامت اشاره کرد که، استقرار مکانیسم های جدید موجب پیچیده تر شدن ارتباطات، بروز چالش ها و در نهایت تعارضات جدی بین سازمانهای بیمه گر و بیمارستانها شده است. این پژوهش، باهدف بهبود چالش های سازمانی بین بیمارستانها و سازمانهای بیمه گر، به بررسی و ساختاردهی تعارضات و تناقضات میان ذی‌نفعان این مسئله پرداخته است.
در این مقاله، ابتدا با استفاده از رویکرد استراتژی مذاکره و بازتاب مفاهمه، مشارکت‌کنندگان مسئله شناسایی شدند. سپس با ترسیم نمودار قدرت-علاقه نقش هر یک از مشارکت‌کنندگان تعیین، و بازیگران اصلی شناسایی شدند. در ادامه با استفاده از تئوری درام، مسئله تقابل بازیگران در این مسئله ساختاردهی گردید. بدین منظور اولویت‌ها و گزینه‌های تصمیم هر یک از بازیگران در یک میز مذاکره، مورد تحلیل قرارگرفته و معضلات عدم همکاری و کشمکش بین آنها ارزیابی شد. درنهایت راهکارهایی برای حل معضلات در این مسئله ارائه گردید.
نتایج مطالعه نشان داد که بیشترین کشمکش میان سازمانهای بیمه گر و بیمارستان ها شکل گرفته و مهمترین نوع معضل بین سازمانها، معضل رد گزینه های یکدیگر است.
تعارضات ناشی از معضل رد گزینه ها را می توان بهترین نوع از تعارض دانست که با مذاکره اندکی انعطاف پذیری و سازش در مورد گزینه های موجود و یا با اندکی تغییر و نوآوری در ارائه گزینه های جدیدتر، می توان این تعارضات را به همکاری تبدیل نمود.

مقاله پژوهشی

رویکردی مبتنی بر نظریه گراف برای ارزیابی عملکرد کارکنان

صفحه 131-157

علیرضا زارعی، حوریه محرابیون

چکیده عملکرد کارمندان یک سازمان در مقاطع زمانی مختلف و توسط مراجع متعددی مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. تهیه یک رتبه‌بندی واحد براساس این ارزیابی‌ها به‌گونه‌ای که بیشترین تطابق را با ارزیابی‌های ارائه شده داشته باشد، تجمیع رتبه‌بندی گفته می‌شود. علاوه‌بر این کاربرد، مساله‌ی تجمیع رتبه‌بندی دارای کاربردهای گسترده در علوم مختلف از جمله علوم اجتماعی و آمار و احتمال است و مورد مطالعه فراوان قرار گرفته است و برای آن در حوزه‌های کاربردی مختلف، راهکارهایی متفاوت ارایه شده است. از نظر تئوری و در علوم ریاضی و کامپیوتر نیزمسأله‌ی تجمیع رتبه‌بندی بطور گسترده مطالعه شده است. در این مقاله برای اولین بار، به مطالعه کاربرد تجمیع رتبه‌بندی در حوزه ارزیابی عملکرد می‌پردازیم. در این کاربرد، عملکرد کارکنان یک سازمان توسط تعدادی ارزیاب (که در مدل ارزیابی ۳۶۰ درجه تعدادی از همان کارکنان هستند) را در اختیار داریم و هدف، ارائه یک ارزیابی نهایی از کارکنان است که بیشترین میزان مشابهت را با همه‌ی ارزیابی‌های ارائه شده دارد. نشان می‌دهیم با استفاده از این روش ضمن بدست آوردن رتبه‌بندی با بیشترین مطابقت، می‌توان استنتاجات دیگری را از جمله کیفیت عملکرد ارزیاب‌ها و نیز روابط غیررسمی بین افراد بدست آورد.

مقاله پژوهشی

ارائه مدل توسعه صنعتی پایدار در منطقه آزاد ارس با رویکرد پویایی شناسی سیستم

صفحه 159-187

بابک صارمی رسولی، علیرضا بافنده زنده، آرزو نجائی

چکیده بررسی و تحلیل روابط پویا میان متغیرهای اثر گذار بر توسعه صنعتی پایدار می تواند به شناخت رفتار اکوسیستم صنعتی منطقه آزاد ارس در قبال اتخاذ سیاستهای توسعه ای کمک کند. هدف از این پژوهش ارائه مدل توسعه صنعتی پایدار در منطقه آزاد ارس با استفاده از روش پویایی شناسی سیستم و ارزیابی سیاست های توسعه با استفاده از این مدل می باشد. در این پژوهش مطابق با متدولوژی استرمن تعاملات مولفه های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی در چارچوب مدل پویایی شناسی مورد بررسی قرار گرفته است. در مرحله بعد نسبت به اعتبار سنجی مدل با استفاده از داده های سال های 1387-1397 اقدام شده و سپس با توجه به رفتار متغیرهای کلیدی ، چشم انداز آتی منطقه آزاد ارس در اثر اجرای سیاستهای مختلف توسعه صنعتی شبیه سازی و ارزیابی شده است. نتایج شبیه سازی نشان می دهد که توسعه صنایع تولیدی مطابق با مفاد منشور توسعه منطقه آزاد ارس ، طی دو دهه باعث فروپاشی ظرفیت تحمل منطقه شده و اهداف توسعه پایدار محقق نخواهد شد. همچنین نتایج حاکی از آن است که رونق بخش خدمات کمترین تخریب را برای محیط زیست به همراه خواهد داشت. تدوین استراتژی های توسعه صنعتی با در نظر گرفتن ابعاد زیست محیطی و اجتماعی آن و هدایت سرمایه گذاری ها به سمت بخش خدمات می تواند به عنوان راهکارهایی برای دستیابی به اهداف توسعه پایدار منطقه آزاد ارس مورد توجه قرار گیرد.

مقاله پژوهشی

طراحی مدل چند هدفه فازی برای بهینه سازی مکان یابی تسهیلات در زنجیره تامین کالای فاسد شدنی با استفاده از ترکیب دو الگوریتم ابتکاری تجزیه بندرز و آزاد سازی لاگرانژ

صفحه 189-212

حمیدرضا محمدی، رضا احتشام راثی، علی محتشمی

چکیده زنجیره‌ تامین چهار سطحی مواد غذایی فاسدشدنی به دلیل تغییرات مداوم و قابل توجه در کیفیت محصولات غذایی در سراسر زنجیره تا زمان مصرف نهایی جزو زنجیره‌های تامین محصولات متفاوت محسوب می‌گردد. هدف از پژوهش حاضر، طراحی مدل چند هدفه فازی برای بهینه سازی مکان یابی تسهیلات در زنجیره تامین کالای فاسد شدنی با استفاده از ترکیب دو الگوریتم ابتکاری تجزیه بندرز و آزاد سازی لاگرانژ است. تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش گردآوری اطلاعات میدانی است. در این پژوهش، مدل ریاضی برای مسئله مکان‌یابی تسهیلات در یک زنجیره تامین چهار سطحی برای محصولات فاسدشدنی با رویکرد بهینه‌سازی همزمان هزینه‌های زنجیره تامین، زمان تحویل سفارش، انتشار آلاینده‌ها و سطح رضایت مشتریان ارائه می‌گردد. برای سنجش اعتبار پژوهش، مدل ریاضی در صنایع غذایی کاله مورد مطالعه قرار گرفت و مسئله پژوهش در قالب یک مدل چندهدفه برنامه‌ریزی غیرخطی عدد صحیح مختلط ارائه گردید. نتایج الگوریتم پیشنهادی در مطالعه موردی حل و نتایج حاصل از عملکرد الگوریتم بر اساس شاخص‌های استاندارد بررسی و در نهایت نتایج محاسباتی، نشانگر کارایی الگوریتم برای طیف وسیعی از مسائل با اندازه‌های متفاوت است.

مقاله پژوهشی

تعیین الگوی ایده آل واحدها با بررسی هم زمان کمترین هزینه، بیشترین درآمد و کوتاه‌ترین فاصله

صفحه 214-234

سیده فاطمه باقری، علیرضا امیرتیموری، سهراب کردرستمی، منصور صوفی

چکیده تحلیل پوششی داده‎ها، تکنیکی برای محاسبه کارایی نسبی مجموعه ای از واحدهای تصمیم گیری (DMUs) است. در این تکنیک ناکارآیی واحدهای تصمیم‎گیری را می‎توان با افزایش سطح خروجی‎ها ویا کاهش سطح ورودی‎ها بهبود بخشید. برای هر واحد ناکارآ نقطه تصویری روی مرز کارآ به عنوان الگو تعیین می شود. در این مقاله روشی ارائه می‎شود که درآن برای هر واحد ناکارآ الگوی ایده‌آلی به‎دست می‎آید که به صورت ترکیب محدب نقاط تصویر کارآیی هزینه، درآمد و کوتاه ترین فاصله می‌باشد. نکتهء قابل ذکر این است که اگرچه تضمینی وجود ندارد که الگوی به دست آمده روی مرز کارآ قرار گیرد ولی کارآیی آن به مراتب بیشتر از کارآیی واحد تحت ارزیابی‎اش خواهد بود و به‎طور همزمان سه هدف کمترین هزینه، بیشترین درآمد و کوتاه ترین فاصله را تا حد ممکن برآورده می‎کند. همچنین تضمین می‌شود هزینه ایده آل هر واحد کمتر یا مساوی هزینه مشاهده شدهء آن واحد و درآمد ایده آل هر واحد نیز بیشتر یا مساوی درآمد مشاهده شدهء آن واحد است. بنابراین پیدا کردن چنین الگوی ایده‌آلی برای هر واحد ناکارآ می‎تواند از اهمیت بالایی برخوردار باشد. در انتها، مدل پیشنهادی روی یک مثال ساده پیاده‌سازی خواهد شد.

مقاله پژوهشی

توسعه سیستم خبره فازی به منظور ارزیابی عملکرد شعب بانک با استفاده از داده کاوی

صفحه 236-261

حمید اسلامی نصرت آبادی، محمد جعفر تارخ، علیرضا پورابراهیمی

چکیده سیستم‌های خبره فازی از سیستم‌های هوشمندی هستند که بکارگیری آن‌ها می‌تواند منجر به حصول نتایج بهتری در ارزیابی عملکرد سیستم بانکی شود. هدف از پژوهش حاضر آن است تا با استفاده از متغیرهای فازی در کنار متغیرهای مالی به ارزیابی عملکرد شعب بانک‌ها پرداخت شود. در این پژوهش ابتدا با استفاده از پیاده سازی الگوریتم‌های داده کاوی بر روی داده‌های مالی شعب، به استخراج قوانین موجود در داده‌ها پرداخته شد و در گام بعدی با استفاده از قوانین موجود در داده‌های مالی و در کنار متغیرهای فازی به طراحی سیستم‌خبره فازی به منظور دستیابی به سیستمی که بتواند به طور جامع عملکرد شعب بانک را مورد بررسی قرار دهد پرداخته شده است. در طراحی سیستم‌خبره از نه متغیر فازی با عنوان مکان شعبه، وفاداری مشتریان، رضایت کارکنان، رضایت مشتری، خلاقیت و نوع آوری، ظاهر شعبه، ظاهر کاکنان، ثبات کارکنان و همچنین خروجی حاصل از نرخ‌های مالی استفاده گردیده است. به منظور استخراج قوانین موجود در داده‌های شعب از الگوریتم‌های درخت تصمیم و 0.5 c استفاده گردیده است و برای طراحی سیستم‌خبره فازی از سیستم استنتاج فازی متلب بهره گرفته شده است. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که با استفاده ازداده‌کاوی و سیستم‌های خبره فازی می‌توان دانش نهفته در داده‌های شعب را استخراج کرد و به صورت یک سیستم‌خبره جامع عملکرد شعب بانک را مورد ارزیابی قرار داد.

مقاله پژوهشی

منحصربه‌فرد بودن اوزان در کارآیی متقاطع با استفاده از مسئله آشفتگی (نمونه موردی: صنایع گاز ایران)

صفحه 263-283

اعظم پورحبیب یکتا، مهناز مقبولی

چکیده امروزه تحلیل پوششی داده ها به صورت گسترده ای و به عنوان ابزار غیر پارامتریک کاربردهای فراوانی در ارزیابی و تخمین عملکرد در زمینه های متفاوت دارد. ارزیابی مبتنی بر مدل های مضربی گاهی منجر به چندگانی اوزان در بهینگی می شود. از سویی وجود وزن صفر در ارزیابی ها یکی از معایب این تکنیک کارآمد محسوب می شود.در جهت رفع این مشکل، در این مقاله ، روشی مبتنی بر آشوب پیشنهاد شده است که نه تنها مشکل چندگانی اوزان در بهینگی را مرتفع می کند بلکه مشکل عدم تجانس اوزان را نیز مرتفع می سازد. با بکارگیری اوزان منحصر به فرد در ارزیابی واحدها در کارایی متقاطع، رتبه منحصر بفردی نیز برای واحدها ایجاد می گردد. برای تاکید بر قوت روش پیشنهادی مدل معرفی شده بر روی مثال واقعی از صنایع گاز کشور ایران پیاده سازی می شود و با نتیج حاصل از مدل های استاندارد مقایسه می گردد. نتایج حاکی از عملکرد بهتر مدل پیشنهادی است.