دوره و شماره: دوره 7، شماره 3، پاییز 1401، صفحه 1-213 
مقاله پژوهشی

اولویت‌بندی شاخص‌های توسعه پایدار مناطق آزاد با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند‌معیاره ترکیبی دنپ و تحلیل‌عاملی

صفحه 1-26

منصور جنگی زهی، محمد رضا ملکی، علی سلماس نیا

چکیده در این مطالعه یک روش ترکیبی مبتنی بر تکنیک دیمتل، تحلیل فرآیند شبکه‌ای و تحلیل عاملی به منظور اولویت‌بندی شاخص‌های توسعه پایدار مناطق آزاد شامل شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی توسعه داده می‌شود. بدین منظور، ابتدا شاخص‌ها در دو بعد داخلی و خارجی طبقه‌بندی شده و عوامل پنهان آن‌ها با استفاده از روش تحلیل عاملی شناسایی و نام‌گذاری می‌شوند. در مرحله بعد، روش دیمتل جهت شناسایی نحوه ارتباطات درونی بین شاخص‌ها و نیز تعیین شدت تاثیرگذاری و تاثیرپذیری آن‌ها به کار گرفته می‌شود. در این مرحله همچنین نمودارهای علی- معلولی، نحوه ارتباطات درونی شاخص‌های داخلی و خارجی و نیز تاثیرگذار یا تاثیرپذیر بودن شاخص‌ها تفسیر می‌شود. در نهایت، اهمیت نسبی شاخص‌ها بر اساس روش تحلیل فرآیند شبکه‌ای محاسبه شده و با تشکیل سوپرماتریس‌های موزون و حدی، رتبه‌بندی شاخص‌های توسعه پایدار در دو بخش داخلی و خارجی انجام می‌شود. نتایج حاصل از بررسی 44 شاخص داخلی و 24 شاخص خارجی نشان می‌دهد که عوامل "رفاه و خدمات" و "فرهنگ‌سازی" به ترتیب مهم‌ترین عوامل داخلی و خارجی بوده و شاخص‌های "فراهم کردن بستر مناسب برای سرمایه‌گذاری و حمایت از سرمایه‌گذاری" و "جلوگیری از آلودگی دریا توسط کشتی‌ها" به ترتیب مهم‌ترین شاخص‌های‌ داخلی و خارجی توسعه پایدار مناطق آزاد محسوب می‌شوند.

مقاله پژوهشی

طراحی مدلی برای تنظیم مقررات ارتباطات با استفاده از روش‌شناسی سیستم‌های نرم

صفحه 28-55

علیرضا ملکی جهان، مریم شعار، علی رجب زاده، عظیم فرد

چکیده در جهان امروز با توجه به سرعت بالای تغییرات و ظهور فناوری های نوین در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات و ضرورت دسترسی به انواع راه‌های ارتباطی، سازمان‌ها و جامعه بشری را به این صنعت وابسته ساخته است. از سوی دیگر، نوآوری و پیچیدگی روابط رقابتی میان ذینفعان، دستیابی به یک مدل مناسب و کارآمد تنظیم گری امری ضروری نموده است. این پژوهش با استفاده از رویکرد روش شناسی سیستم های نرم SSM پیتر چکلند امکان طراحی یک مدل کسب و کار پایدار تنظیم گری در صنعت ICT را در دنیای واقعی جهت سازمان تنظیم مقررات ارتباطات فراهم کرد. در این پژوهش با رویکرد حل مسئله و مطالعات کتابخانه ای و مصاحبه‌های عمیق با خبرگان و صاحبنظران، سنجه‌های مدل تنظیم گری استخراج گردید. در ادامه با تحلیل سنجه های عملکردی موقعیت مسئله شناسایی شد. بعد ازمصاحبه با مشارکت کنندگان در تحقیق با تحلیل صورت گرفته عوامل و اجزای اصلی مدل رگولاتوری مشخص شد. بر اساس یافته ها، دستاورد پژوهش این است که الگوی مناسب تنظیم گری جهت ذینفعان کلیدی این حوزه طرح گردید. از سوی دیگر این پژوهش رویکردی بدیع و نو در تدوین الگوی کسب وکار پایدار است که در سازمان تنظیم مقررات ارتباطات پیاده سازی شد. در مرحله اجرای عملیات دراداره کل منطقه جنوب غرب سازمان، نقاط قوت و ضعف این مدل شناسایی و با ایجاد تغییرات مطلوب، مدل بازنگری و منجر به الگویی بهبود یافته و کار آمد در کسب وکار پایدار جهت نظارت و تنظیم فعالیت ها در حوزه ذینفعان سازمان تنظیم مقررات گردید.

مقاله پژوهشی

تخمین کشش مقیاس جهتی فرایندهای دومرحله‌ای در حضور خروجی‌های نامطلوب

صفحه 57-88

رقیه عزیزی یوسف‌وند، سهراب کردرستمی، علیرضا امیرتیموری، مریم دانشمند مهر

چکیده با توجه به پیچیدگی فرایندها، تحلیل عملکرد سیستم‌ها و بررسی تغییر مقیاس عملیات به منظور بهبود بهره‌وری از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. بنابراین در این تحقیق یک روش تحلیل پوششی داده‌های شبکه‌ای دو مرحله‌ای جهت‌دار به منظور تخمین کارایی کلی و کارایی هر مرحله از فرایندهای دو مرحله‌ای پیشنهاد می‌شود در حالی که خروجی‌های نامطلوب علاوه بر خروجی‌های مطلوب تولید می‌شوند. تکنولوژی مطرح شده بر مبنای اصل دسترسی‌پذیری ضعیف خروجی‌های نامطلوب و بازده به مقیاس متغیر می‌باشد. به علاوه پس از ارایه تابع پاسخ، روش‌هایی به منظور تخمین کشش مقیاس راست و چپ فرایندهای دومرحله‌ای کارای کلی مطرح می‌شوند. به منظور بررسی اعتبار روش پیشنهادی، مجموعه داده‌ای از 78 شعبه یکی از بانک‌های ایران به‌کار می‌رود و کارایی و کشش مقیاس آن‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرند. نتایج نشان می‌دهد روش پیشنهادی به منظور تحلیل عملکرد و تخمین کشش مقیاس سیستم‌های شبکه‌ای دومرحله‌ای در حضور خروجی‌های نامطلوب مفید و پرکاربرد خواهد بود.

مقاله پژوهشی

تعیین استراتژی استوار پیشنهاددهی در بازار رقابتی برق برای یک نیروگاه حرارتی

صفحه 90-118

مهرنوش خاجی، مقصود امیری، محمدتقی تقوی فرد

چکیده در پژوهش حاضر، با هدف مدیریت عدم قطعیت، به توسعه مدلی جهت تعیین استراتژی بهینه پیشنهاددهی از سوی تولیدکننده انرژی الکتریکی جهت شرکت در بازار رقابتی برق به منظور بیشینه‌سازی سود پرداخته شده است. این استراتژی شامل قیمت پیشنهادی فروش و مقدار انرژی الکتریکی قابل عرضه به بازار برق می‌باشد. از این رو ابتدا روشی برای تعیین قیمت‌های پیشنهادی ارائه شده و سپس با استفاده از مسئله خودبرنامه‌ریزی، مقدار بهینه تولید انرژی الکتریکی جهت عرضه به بازار، محاسبه خواهد شد. رویکرد پژوهش، مدلسازی ریاضی بوده که به صورت یک برنامه‌ریزی مختلط عدد صحیح ارائه شده است و در نرم‌افزار لینگو پیاده‌سازی و مراحل آن جهت بررسی کارایی مدل پیشنهادی بر روی یک مورد مطالعاتی که یک نیروگاه برق حراراتی است انجام گرفته است. این مدل به تصمیم‌گیرنده اجازه می‌دهد در سطح اطمینان مطلوب و با توجه به میزان ریسک‌پذیری خود، استراتژی پیشنهاددهی بهینه را انتخاب نماید. در این مقاله با استفاده از منطق فازی، رویکردی استوار در برابر عدم قطعیت قیمت تسویه بازار با قابلیت تنظیم سطح استواری، ارائه شده است. اعتبارسنجی مدل ارائه شده به شیوه تحلیل حساسیت بررسی و عملکرد مدل تحت شرایط مختلف عدم قطعیت مورد ارزیابی قرار گرفته و نشان داده شده است که پاسخ بهینه حاصل از این مدل حتی در مواجهه با نوسانات شدید پارامتر عدم قطعیت قیمت نیز می‌تواند بهینگی خود را حفظ نماید.

مقاله پژوهشی

توسعه مدل دو هدفه انتخاب سبد سهام چند دوره‌ای با در نظر گرفتن شاخص‌های ریسک

صفحه 119-138

سید فرید موسوی، کاوه خلیلی دامغانی، افشین جلیل زاده اقدم، آرزو گازری نیشابوری

چکیده مسئله مورد تحقیق، مد‌ل‌­سازی سبد سهام در بازار سرمایه با توجه به اهمیت لزوم مشارکت سرمایه‌گذاران خرد در انتقال نقدینگی برای توسعه صنعتی کشور می‌باشد. برای انتخاب سهام پربازده و با هدف اینکه سرمایه‌گذاران، عایدی بیشتر از نرخ سود بدون ریسک داشته باشند، باید شاخص‌هایی برای اندازه‌گیری ریسک سرمایه‌گذاری و کمینه کردن آن به­‌منظور رسیدن به یک جواب بهینه با ایجاد تعادل بین ریسک سرمایه‌گذار و حداقل بازده مورد انتظار وی در نظر گرفته شود. در این تحقیق، از سنجه‌های ریسک منسجم ارزش در معرض خطر شرطی برای کمینه کردن ریسک درون سهام و ارزش در معرض خطر با در نظر گرفتن کوواریانس قیمتی برای حداقل نمودن ریسک بین سهام استفاده می‌گردد. در اجرای مدل با دو رویکرد قطعی و فازی و با استفاده از تکنیک‌های برنامه‌ریزی تصادفی محدودیت شانس برای قطعی کردن محدودیت احتمالی که ارتباط بین دو شاخص ریسک ذکر شده را بیان می‌کند و همچنین روش حل برنامه‌ریزی آرمانی به‌­منظور حل مدل دو هدفه صورت گرفته است. مدل‌های ساخته شده در نرم افزار لینگو اجرا شده‌اند. نتایج به‌­دست آمده حاکی از انتخاب سهامی است که اصلاح قیمتی کمتری نسبت به سایر سهام دارند و ارتباط تغییرات قیمتی آن‌ها نیز حداقل شده است. برای تحقیقات آتی در این زمینه پیشنهاد می‌شود از روش‌های تقریبی شامل روش‌های حل ابتکاری و فراابتکاری برای بهینه‌سازی و اندازه­گیری سنجه ریسک ارزش در معرض خطر آنتروپیک استفاده شود.

مقاله پژوهشی

تحلیل مقایسه ای پایداری مالی طرحهای DB-PAYG و NDCدر بازنشستگیهای تعیین تکلیف سازمان تأمین اجتماعی با رویکرد پویایی شناسی سیستمها

صفحه 140-169

زهرا کریمیان سیچانی، محمدحسن چراغعلی، علی دهقانی

چکیده با توجه به نقش مهم صندوق‌های بازنشستگی بر ایجاد امنیت اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و ...، توجه به رفتارهای مالی آنها از اهمیت خاصی برخوردار است. برآورد تعداد و هزینه تعهدات بلندمدت مستمری بگیران سازمان تأمین اجتماعی و چگونگی پایداری مالی آن با تغییر طرح پرداخت مستمری بازنشستگی‌های قانون تعیین تکلیف به مشارکت معین صوری از جمله اهداف این پژوهش می‌باشد. در این پژوهش مطابق با متدولوژی استرمن، تعاملات مولفه‌های مربوطه در چارچوب پویایی‌ شناسی ‌سیستم‌ها مورد بررسی قرار گرفته و با استفاده از داده‌های سال-های 1399-1395 سازمان فوق، نسبت به اعتبارسنجی مدل اقدام گردید. بر اساس یافته‌های این پژوهش با فرض تداوم شرایط موجود، تعداد بازنشستگان و بازماندگان آنها و به تبع آن هزینه‌های آتی سازمان افزایش قابل توجهی خواهند یافت. همچنین با تغییر طرح پرداخت مستمری در برقراری‌های قانون فوق به طرح مشارکت معین صوری، صرفه جویی بالغ بر 1982 هزار میلیارد ریال در 35 سال مورد مطالعه برای سازمان ایجاد خواهد شد(بر اساس حداقل دستمزد سال 1400). با توجه به نتایج بدست آمده، طرح جدید در تضمین پایداری مالی و برقرای عدالت بین نسلی موفق تر از طرح فعلی می‌باشد ولیکن با توجه به شرایط اقتصادی کشور(تورم هر ساله و پایین بودن نرخ اشتغال) برای سایر اساس‌های برقراری بازنشستگی پیشنهاد نمی‌گردد.

مقاله مروری

مدل پارادایمی زنجیره تأمین بر اساس اینترنت اشیاء و بلاک‌چین؛‌ مروری نظام‌مند

صفحه 171-191

سعید جهانیان، فرشته هاشمی

چکیده اجرای مدیریت زنجیره تامین با استفاده از اینترنت اشیاء بر پایه بلاکچین یکی از جدیدترین دغدغه های سازمان‌ها می باشد. این مقاله از طریق بررسی سیستماتیک مقالات منتشره در مجلات معتبر، نقش فناوری بلاک چین در مدیریت زنجیره تامین پایدار را بررسی می‌کند. این بررسی، شامل مقالات منتشره از سال 2017 در مورد این موضوع می‌باشد. بدین‌منظور مقالات منتشر شده در مجلات و کنفرانس‌های علمی معتبر از سال 2017 تا 2021 مورد بررسی قرار گرفته و پس از گزینش مقاله‌ها، 40 مقاله شناسایی و طبقه بندی شدند و سپس با استفاده از روش سیستماتیک استراورس‌وکوربین نظریه داده بنیاد به‌وسیله نرم افزار کیفی مکس‌کیودی ابتدا مراحل سه گانه کدگذاری باز، محوری و انتخابی را بر روی مطالعات انجام داده واز این مقاله ها 260 کد و12 مقوله اصلی استخراج شده است، سپس مقوله‌ها را در قالب مدل پارادایمی شامل شرایط علّی، شرایط زمینه ای، پدیده محوری، شرایط مداخله‌گر، راهبردها و پیامدها دسته بندی کرده و مدل پارادایمی را رسم شده است.

مقاله پژوهشی

بررسی تاثیر عدم قطعیت طول زمان فعالیت ها بر زمان‌بندی پروژه با محدودیت منابع

صفحه 193-213

محمدعلی موفق پور

چکیده زمانبندی پروژه با داده‌های قطعی سابقه طولانی در تحقیقات دارد. در این میان استفاده از اعداد غیرقطعی برای نمایش پارامترهای مسئله فقط محدود به تکنیکهای ‫PERT و برخی الگوریتمهای ابتکاری برای محاسبه زمان ختم پروژه می گردند که توانایی در نظر گرفتن همه ی انواع این حالت‌های عدم قطعیت را ندارند. در این تحقیق برای محاسبه مسیر بحرانی و میزان شناوری فعالیت‌های پروژه تحت شرایط عادی و تسریع پروژه مدل‌های برنامه‌ریزی ریاضی توسعه داده‌شده است. بررسی تجربی کارکرد این مدلها در حالت قطعی با نتایج حاصل از الگوریتم‌های شناخته‌شده برای محاسبه ی مسیر بحرانی پروژه همخوانی داشته و اعتبارسنجی شده‌اند؛ علاوه بر اینها یک الگوریتم برای تولید سناریوهای حدی بر اساس مقادیر بازه‌ای پارامترهای ورودی طراحی شد. الگوریتم توسعه داده‌شده قادر به تولید بازه بهینه برای مقادیر متغیرهای تصمیم در زمانبندی پروژه است. حل مسئله زمانبندی یک پروژه‌ی واقعی احداث ساختمان شامل بیش از ۸۰ فعالیت نشان داد در صورتیکه مقدار پارامترهای ورودی مسئله اعداد بازه‌ای باشند مقادیر متغیرهای تصمیم خروجی از مدل‌ها نیز در بیشتر اوقات اعداد بازه‌ای و با عدم قطعیت کمتری خواهند بود. انتشار خطا و ریسک در پروژه در اکثر اوقات به‌صورت خطی هست. این بدان معنا است در صورتی‌که برنامه‌ریزی بهینه‌ای برای زمان‌بندی پروژه صورت گیرد، در اکثر اوقات خطا و ریسک در پروژه باعث بروز رفتار قابل پیش‌بینی در متغیرهای تصمیم غیرقطعی خواهد شد.‬‬‬‬